Schilder Theo Van Rysselberghe behoorde tot de getrouwe bezoekers van de dichter Emile Verhaeren en was wellicht zelfs zijn meest intieme vriend. Op het doek ziet U de woonkamer van Emile Verhaeren. Enkele vrienden, die hij gewoon was uit te nodigen, zijn weer bij hem te gast en luisteren aandachtig naar een van zijn laatste gedichten.

De titel van dit werk 'Memories' - 'herinneringen' - schijnt uit te sluiten, dat we met een gewoon genrestukje, een brokje waargenomen natuur, zouden te doen hebben. Het handelt hier dus niet om de afbeelding van de zichtbare en tastbare werkelijkheid, maar om de uitbeelding van een innerlijk gebeuren.

Kerkgeleerden hebben steeds beweerd dat de onbevlekte ontvangenis op hetzelfde ogenblik plaatsgreep als het bezoek van de engel Gabriël aan Maria, die haar de blijde boodschap overbracht. Een afbeelding van dat gebeuren stelt ons dus in tegenwoordigheid van een van de kerngeheimen van het katholiek geloof.

Indien men de portretten buiten beschouwing laat, mag men zeggen dat de schilderkunst van de Vlaam­se Primitieven zich haast uitsluitend aan religieuze onderwerpen gehouden heeft. De zestiende eeuw heeft hierin een gevoelige verandering gebracht. Een goed voorbeeld van een vroeg stadium in de vrijmaking van het stilleven is te vinden in 'De keu­kenmeid' van Pieter Aertsen. 

In de kunst van Amedeo Modigliani ontmoeten twee werelden elkaar : de klassiek-Mediterrane en de primitief-Afrikaanse. Twee opvattingen van de kunst -de realistisch-uitbeeldende en de subjectief-interpreterende - vloeien erin samen. Bij Modigliani is de ver­smelting  merkwaardig subtiel geweest.

Na de tweede wereldoorlog breekt de abstracte stroming onweerstaanbaar door. De namen van hen die richting zullen geven aan een geheel nieuwe abstracte strekking : Bazaine, Hartung, Nay, Vasarely... Ook in België komt een nieuwe kern tot stand: Anne Bonnet, Louis Van Lint, Mare Mendelson. Ook Gaston Bertrand behoort bij de groep.

De 'Calvarie' vermag wellicht niet onze aandacht onmiddellijk gespannen te houden door een aangrijpende uitbeelding van ideale schoonheid of van diep menselijke tragiek. In het kader van de 16de-eeuwse Nederlandse schilderkunst reikt zijn betekenis niet verder dan die van een aantrekkelijk stuk.

Deze monumentale koperen grafplaten waren aanvankelijk ingelegd in de stenen grafzerken van Willem Wenemaer en van zijn echtgenote Margarete Sbrunen. Zij zijn kostbare overblijfselen van een bijzonder type van grafmonumenten dat in onze gewesten, vooral in de veertiende en de vijftiende eeuw, bijzonder in trek was gekomen.

Op dit éne doek, bewaard in het Museum te Brussel, schilderde Theodoor van Loon de twee geneesmiddelen van sint Hubertus, dat zijn de stool en de sleutel: niet zijn beke­ring, doch wel zijn almacht als beschermheilige tegen de razernij wordt hier in het licht gesteld.

Een tapijt van Anne Bonnet is een niet zo vanzelfsprekende combinatie. Anne Bonnet is schilder en haar werk is zo picturaal, zo zuiver schilderkunstig dat het zich moeilijk leent tot omzetting in een andere materie en een andere techniek dan die van de olieverf. 

Raymond Duchamp-Villon, geboren te Damville (Eure) in 1876 en stierf in 1918 (42 j.). Tot zijn be­perkt oeuvre behoorde een der belangrijkste kubis­tische beeldhouwwerken : 'Het groot paard' (1914).

Dit schilderij uit het Koninklijk Museum voor Oude Kunst te Brussel stelt eigenlijk een 'Bewening van Christus' voor, thema dat nauw verwant is met de zogeheten 'Nood Gods' of 'Piëta'. Bij deze laatste voorstelling echter houdt Maria haar dode Zoon op de schoot, bij een 'Bewening' integendeel rust de Christus op een lijkwade en zijn de treurenden er om heen geschaard.

Het Poesjkin-museum te Moskou bezit een fraaie verzameling Franse impressionisten, 'fauves' en kubisten, met onder meer deze uitmuntende Van Gogh. Het onderwerp, Marine, was op het ogenblik van de eerste emotie - bij Van Gogh dekken emotie en expressie elkaar volkomen en onmiddellijk - niet dramatisch. De tekening, die aan het schilderij is voorafgegaan, ontstond twee jaar vóór de dood van de kunstenaar.

Het retabel van Lombeek is een van de merkwaardigste die bewaard bleven. Het behoort tot de Brabantse school en werd wellicht uitgevoerd in een Brussels atelier. Merktekens worden er niet op vermeld. Door vergelijking met andere Brabantse werken heeft graaf J. de Borchgrave d'Altena het retabel van Lombeek gedateerd omstreeks 1512-1516. 

Zonder gevaar voor overdrijving of àl te grove vereenvoudiging mag worden gezegd dat François-Joseph Navez ten tijde van het Hollands Bewind onze enige belangrijke schilder is geweest, onze enige neoclassicist ook, wiens werk in betekenis en kwaliteit het regionale niveau oversteeg.

Paul Bril is niet de enige landschapschilder uit onze gewesten geweest die in Italië een grote faam verwierf. De Italiaanse kunstkenners hadden doorgaans een grote waardering voor onze specialisten van het na­tuurtafereel, wegens het feit dat hun opvatting en be­handeling van het landschap minder conventioneel was dan die van de inheemse meesters. 

Voor dit defiguratief werk van Antoine Mortier stonden in de tijd van zijn ontstaan, zijn collega's afkerig en wist het gros der kunstkenners geen raad. Zulk feit doet zich in de kunstgeschiedenis periodisch voor, maar wanneer het zich voordoet, is steeds de grootste voorzichtigheid geboden in zake een te radicale veroordeling. 

Het 'Stilleven met kalfsbout', hoewel niet gesigneerd, kan op stijlkritische gronden, met quasi-zekerheid worden toegeschreven aan Georg Flegel, een ingetogen man, een dromerige natuur, die schier uitsluitend stillevenschilder is geweest en die in 1566 te Olmütz in Moravië werd geboren.

De parel uit de verzameling van wijlen de heer Emile Renders was 'De man van smarten' van de Keulse onbekende 'Meister Wilhelm', die men, naar zijn mooiste schilderij, de Veronica uit het Museum te München, de Meester van de Heilige Veronica heeft genoemd.

Het schilderij van Edgard Tytgat dat wij behandelen telt drie taferelen binnen één decor van strand en zee. Tytgat heeft dit werk geschilderd in 1950. Hij gaf het als titel 'De verovering van Troje'. De tragische lotgevallen van die stad zijn ons uit tal van bronnen bekend. 

Dit portret van Camille Huysmans kan als het ware be­schouwd worden als een type portret van de spreker­politicus. Meer nog dan in de andere portretten, waar het accent bijna uit­sluitend op het gezicht en zijn expressies gelegd wordt, benadrukt Opsomer hier de houding van de figuur, waardoor de betekenis van het portret onmid­dellijk duidelijk wordt.

Het ontstaan van 'Het laatste avondmaal', een van Bouts' meesterwerken, is nauw verbonden met bepaalde omstandigheden te Leuven. Wanneer Dirk Bouts zich omstreeks het midden van de XVe eeuw te Leuven kwam vestigen, trof hij er niet alleen de intellectuele bedrijvigheid van de pas opgerichte universiteit aan maar ook een artistieke werkzaamheid. 

Valerius de Saedeleer is uitsluitend een landschapschilder. Al zijn doeken gelijken op deze boomgaard. Zij zijn van een onthutsende eenvoud: een stuk hemel, een stuk land. De voorgrond is uitgewerkt tot het kleinste detail, de achtergrond suggereert een weidse uitgestrektheid.

Op gevaar af met de deur in huis te vallen, wens ik onmiddellijk te verklaren dat m.i. 'Het IJzertijdperk' behoort tot de allergaafste en allercompleetste meesterwerken van Paul Delvaux. Dit is, in zijn eenvoud en in zijn monumentaliteit een bijzonder schilderstuk, een lyrisch poëma, verrassend, klassiek en toch volkomen van onze tijd.