OKV1969 7ste jaargang

Auguste Herbin maakt deel uit van de generatie die geboren werd in de wisselperiode tussen de 19de en 20ste eeuw, waarin dank zij de neo-impressionisten en figu­ren zoals Cézanne en Gauguin, enkele plastische waarden werden herzien.

'Steengroeve te Fontainebleau' is het werk van één der voor­naamste Franse landschapschilders uit de 19de eeuw. Rond 1820 dringt de Romantiek door met vertegenwoordigers als Géricault en Delacroix.

Het streven naar beweging in de kunst dateert niet van van­daag. Heinz Mack is een van de kunstenaars die daartoe op aanzienlijke wijze bijdraagt. In 1958 besloot hij af te zien van kleurengebruik en voortaan nog enkel met wit en zwart te schilderen. In 1959 toont hij grote lichtreliëfs in gegolfd aluminium, voorlopig nog roerloos, later draaiend. Zo ontstaan de 'lichtdynamo's'. 

Dit schilderij lijkt wel een stripverhaal. Het is samen­gesteld uit drie horizontale registers. Het hoofdthema is het laatste oordeel, voorgesteld in het bovenste register. De onderste twee registers bevat­ten zeven welgescheiden tafereeltjes, voorzien van een onder­schrift.

Het is opvallend dat er tussen de eerste werken van Van Severen en deze compositie 'Zwarte cirkel en vierkant' een nauw verband bestaat wat betreft een niet te definiëren aanwezig zijn van ruimtelijke rust. In dit schilderij is de beweging een beweging die de oneindigheid benadert.

Dit drieluikje houdt duidelijk verband met Tongerlo en zijn witheren. De letters ANTO, op de gesloten luiken aangebracht, zijn in verband te brengen met abt Antonius Tsgrooten. Hij bestuurde de abdij van 1504 tot 1530 en was een van haar grote bouwheren en maecenen.

De schilder van het werk 'De Legende van de H. Lucia' in de St.-Jakobskerk te Brugge kreeg de naam 'Meester van de Legende van de H. Lucia'. Het paneel '0.-L.-Vrouw met vrouwelijke heili­gen' kan met zekerheid aan deze meester worden toegeschreven. 

Het werk van Enrico Baj 'Tu quoqua Brute, fili mi' is een enorme collage, gemaakt uit tapijtstof waarop figuren gete­kend werden vervaardigd uit linten, medailles, onderdelen van mecano's enz ... De grote fries van het museum te Gent stelt een dreigende en gesticulerende soldateska voor. 

Dit werk van Barend van Orley behoort zowel naar vorm als naar inhoud tot de belangrijkste schilderijen uit de zestiende eeuw in de Nederlanden. Het is tevens een van de mooiste voorstellingen van de zeven lichamelijke werken van barmhartigheid die bekend zijn.

Bruegel heeft slechts één zijner prenten zelf uitgevoerd nl. de hier gecommentarieerde 'konijnenjacht'. Hij heeft te dier ge­legenheid niet de burijngraveerkunst gekozen, maar wel de ets, die hem toeliet met een stift - met een naald - door een dunne vernislaag heen zijn compositie tot op het koper te tekenen en daarna door een zuur te laten uitbijten.

De kunstmatige charme van het 'Portret van France' is heel typisch voor het werk en de figuur van Martial Raysse. Als je dit schilderij eenmaal als een Raysse vereenzelvigd hebt, bezit je een goede sleutel tot het hele oeuvre én tot de persoon van zijn maker. 

In 1963 werd tijdens de opgraving in het hoofdkoor van de 0.-L.-Vrouwekerk te Kortrijk een overwelfd bakstenen graf gevonden. Door een later aangebracht gat in het gemetselde tongewelf kon onmiddellijk vastgesteld worden dat de vier binnenwanden met figuratief schilderwerk versierd waren.

Algemeen wordt aanvaard dat Van Dyck hier Frans du Quesnoy uitbeeldde, een van de beroemdste beeldhouwers uit onze gewesten. Deze identificatie steunt op een prent van 1751, die naar het Brussels schilderij werd gemaakt en waar­onder de naam du Quesnoy vermeld staat. 

Omdat het zijn belangrijkste werk uit zijn eerste periode is, bekleedt Titiaans schilderij 'Jacopo Pesaro door paus Alexander VI aan de H. Petrus voorgesteld' uit het Antwerpse museum een voorname plaats in het gezamelijke œuvre van de kunstenaar. 

Het tekenen heeft in Rubens' kunst een geweldige rol gespeeld. Rubens' tekeningen zijn, samen met de olieverfschetsen van de mees­ter, dat facet van zijn oeuvre, dat de hedendaagse toeschou­wer wellicht het meest aanspreekt, en wel omwille van de verbluffende virtuositeit waarmee vaak met een minimum aan technische middelen een maximum aan expressiviteit en di­rectheid werd bereikt. 

In 1946 richtten de filmproducers Albert Lewin en David L. Loew zich tot twaalf surrealistische schilders met het verzoek een werk te maken dat de bekoring van Sint Antonius zou voorstellen. Het schilderij moest figureren in hun film 'Bel Ami', naar een novelle van Guy de Maupassant. In het palmares kwam het hier besproken werk van Dali op de tweede plaats maar werd het naar voor geschoven. Men schreef  dat het de zoveelste uiting was van 'de meest overrompelende picturale verbeelding van onze tijd'.

Is dat schilderij een authentiek werk van de geniale Pieter Bruegel, de Oude ? We menen van niet. Laten we voorop pogen de schoonheid en de aantrekkelijkheid van dit schilderij te omschrijven, waardoor het, bij een eerste kijk, als typisch 'Bruegeliaans' aandoet. 

De H. Catharina van Alexandrië uit de parochiekerk van Kleine Brogel behoort tot de groep beelden die in het Maasland ontstonden. De meeste van deze beelden behoren tot de nog weinig bekende Maaslandse houtsculptuur.

Hier wordt een der vedettestukken besproken van de tentoonstelling die in de zomer van 1969 te Brugge plaats vond. Basiswerk van de Meester van de Ursula-legende, ontstaan vóór het beroemd Ursula-schrijn van Memling, introduceert het zowel de problemen van deze expositie van onbekende Vlaamse 'meesters met noodnamen' van de 15de en de 16de eeuw.

Jacob worstelde tot bij dageraad met de engel in mensengedaante. De strijd bleef onbeslist. Dat bijbelverhaal is voor veel kunstenaars het symbool geworden van hun strijd met de materie bij het ontstaan van het kunstwerk, van de wil om de massa tot bepaalde vormen om te buigen.

De stijl van het grote schilderij 'Adam en Eva in het paradijs' of 'De zondeval', dat  door het Rubenshuis werd verworven, bevestigt  de stijlverwantschap van Rubens' vroege werken met die van Otto van Veen. Het laat ons toe vast te stellen hoezeer Rubens in zijn leertijd, vóór zijn vertrek naar Italië, in mei 1600, de invloed van zijn leermeester had ondergaan.

Vanaf de vijftiende eeuw be­handelde onze schilderkunst passietaferelen als 'De be­wening van Christus' in steeds toenemende mate. Die thema's waren hier te lande zo in trek dat zij zelfs tot in de zestiende eeuw de produktie van de religieuze schilderkunst hardnekkig domineerden. Het retabel uit de Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaartkerk in Watervliet moeten wij ook in dat perspectief bekijken. 

Toen de begaafde Jan van Beers de 49-jarige Benoit portretteerde, vertoefde hij sedert een achttal jaren in de 'map of Paris, map of love'. De te Lier in 1852 geboren artiest was er, na een Antwerps academieleven in hippiestijl, hals over kop heen gestoomd, belast met een sentimenteel avontuur.

Wanneer in 1967 de Antwerpse kunstenaar Vic Gentils de laatste elementen van zijn meer dan levensgroot schaakspel heeft afgewerkt, eindigt, volgens zijn eigen woorden, een nachtmerrie. Twee jaar lang heeft hij geworsteld, niet zozeer met het materiaal maar vooral met de vormentaal die hij deze reeks sculpturen wou geven.

Abraham Janssens leverde voor de ‘Staetencamer’ een groot doek om de schoorsteen te versieren: ‘Scaldis en Antwerpia’, een allegorisch tafereel waarin slechts twee figuren in beeld worden gebracht. 

De smeedijzeren bovenlichtafsluiting 'De vier heemskinderen' van een onbekend meester uit de 18de eeuw wordt bewaard in het Vleeshuis te Antwerpen.

Margareta van Parma overhandigt de stadssleutels aan de Antwerpse magistraat van Henri Leys is een fresco, het maakt deel uit van een reeks wandschilderingen in een zaal van het stadhuis te Antwerpen.