OKV1963 1ste jaargang

Op het ogenblik dat Jan Van Eyck op de steigers- van het stadhuis arbeidde, stond in zijn atelier een groot eiken paneel klaargezet, kloek ingelijst, 1 meter 40 hoog, 1 meter 76 breed. Het zou het altaarstuk worden dat kanunnik van der Paele hem had besteld. Want de kanunnik wenste in een tafereel geportretteerd te wor­den. 

Bij het afbeelden van Maria had de romaanse kunst, daarin sterk afhankelijk van de Byzantijnse traditie, vooral oog gehad voor de majesteit van de tronende Moeder Gods. Heel anders echter zou de gotiek haar voorstellen. 

In de jaren 1957-1958 werden te Sint Lambrechts Woluwe, in de buurt van Brussel, omvangrijke graafwerken uitgevoerd. Het is in die omgeving dat Van Lint de stof heeft ge­vonden voor een reeks schilderijen waarvan de 'Coupe géologique', het 'geologisch profiel' van 1958 één der voornaamste is. 

In dit zeer kostbaar tapijt 'Jacob door Laban verwelkomd' komt de zin voor monumentaliteit en het ruimtegevoel van Barend van Orley naar voren. Hij wist een goede en evenwichtige compositie op te bouwen. Het tapijt is gevuld, doch niet overladen. De fijne tekening en de raakheid van de lijn valt op. 

Het monumentaal koorboek waartoe deze verluchte bladzijde behoort, is een antifonarium dat in de jaren 1540-1542 voor de benedictijner-abdij van Sint-Truiden uitgevoerd werd onder abt Joris Sarens. 

Het schilderij 'De Bokkewagen' van Frans Hals toont kinderen in een landschap. Het jongste onder hen, een meisje, zit in een wagentje getrokken door een bok. Het dier wordt bij de teugels geleid door een knaap die een zweepje in de hand houdt. Het schilderij spreekt de duidelijke taal van een oog­getuigenverslag. Bijbedoelingen vanwege de kunstenaar hoeft men hier niet te zoeken.

Met 'De Bewening' of 'Piëta' worden wij binnengeleid in een wereld van gedachten en gevoelens, waarover 500 jaar zijn heengegaan. 
Er is sinds de uitvoering van dit werk heel wat veran­derd in onze kijk op de kunst en op het leven. Ondanks dat feit is dit kleine paneeltje het bekijken overwaard. Het vraagt geen grote inspanning om tot de zin en de betekenis van het meesterwerk door te dringen. 

Het levensgrote Christusbeeld te Tongeren maakt een zeer diepe indruk. Door de strenge vereenvoudiging van de vormen, de scherp afgelijnde contouren, waarbij de uitdrukking van elk menselijk gevoelen is vermeden, wordt dit beeld een bovenaardse verschijning, een wezen uit een andere wereld. 

Het meest Italiaanse werk uit Rubens' eerste Ant­werpse tijd en tegelijk een van zijn meesterlijke schep­pingen is de Kruisafneming uit de kathedraal van Antwerpen. We hebben het uitsluitend over het cen­traal paneel dat uit 1611-1612 dagtekent, niet over de zijluiken, die een paar jaar later werden uitgevoerd en veeleer atelierwerk zijn. 

Sinds 1930 is in Engeland Henry Moore op de voorgrond getreden, die door de genialiteit en de stootkracht van zijn oeuvre tot de grootste onder de levende kunstenaars behoort. Op overtuigende wijze treft men de combinatie van archaïsche en vitale elementen, zo typisch voor de kunst van Henry Moore, aan in de bronzen groep 'Koning en Koningin'. 

De Bewening van Christus, in de volksmond ook Nood Gods genoemd, maakt het middenpaneel uit van het genoemde Antwerpse retabel. Op de binnen­zijde van de bijhorende deuren schilderde Quinten Metsys respectievelijk links en rechts De Onthoofding van ]oannes de Doper en De Marteldood van ]oannes de Evangelist. Daarom is het, dat men het geheel ook vaak aanduidt met de naam Passie-altaar.

In de jaren van vruchtbare bedrijvigheid, nl de periode 1661-1674, schilderde Jan Siberechts 'Het Boerenerf'. De voorstelling van dat schilderij is vrij eenvoudig. Het lijkt alsof de toeschouwer ongemerkt de bewoners van een hoeve bij hun dagelijkse bezigheden gadeslaat.

In het Stedelijk Museum te Brugge bevinden zich hoogst belangrijke schilderijen van de uitnemende Vlaamse meester Gerard David: twee vrij grote Gerechtigheidstaferelen en een triptiek, waarvan het middenpaneel de Doop van Christus voorstelt en waarvan de voltooiing om­streeks 1508 mag geplaatst worden. 

Lang heeft de kunstenaar een levenswerk nagestreefd, dat als het ware van zijn ganse streven een apotheose zou brengen in een 'Monument aan de arbeid'. 

Henriette met de grote hoed is een van de meest populaire portretten uit de verzameling schilderkunst uit de negentiende eeuw van de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten te Brussel. Het is ook een van de beste doeken, die de jong gestorven schilder Henri Evenepoel heeft gemaakt.

Jeroen Bosch is in alle opzichten een grensgeval. Hij leefde van ca. 1450 tot 1516 : het is dus begrijpelijk dat hij de religieuze onderwerpen van de 15de eeuw reeds benadert met een totaal nieuwe geestesgesteldheid. Eén van zijn meest verrassende stukken is 'De Kruis­draging'. De kunstenaar breekt volkomen af met de traditionele voorstelling van dat tafereel uit het PassieverhaaL 

Rembrandts vroeg en snel succes bij het Hollands publiek van de eerste helft van de XVIIe eeuw blijft, indien niet onverklaarbaar of verwonderlijk, toch een merkwaardig verschijnsel. Inderdaad, de eenendertigjarige Rembrandt bezat in 1637, niet alleen in Amsterdam maar ook ver daarbuiten al een onaangevochten en niet weinig benijdenswaardige reputatie. 

In 1948 stierf Permeke's vrouw, Marieke, en hetzelfde jaar nog schilderde hij Het Afscheid. Het is een schilderij van formaat, haast vierkant en daardoor bijzonder vast en rustig van vorm, met de figuren nagenoeg op levensgrootte. Het hangt nu in het atelier waar Permeke zijn beeldwerk boetseerde. 

De 'Dorpskermis' dagtekent van 1933. Gust De Smet is dan zesenvijftig. Sinds 1925 heeft hij zich in de Leiestreek gevestigd. Drie jaar later woont hij te Deurle, waar hij reeds vertoefd had, een kwart eeuw geleden. In 1933 betrekt hij het stemmig huis met atelier dat een beetje ter zijde van de straatweg Deurle-Sint-Martens-Latem gelegen is. Het is nu het Gust De Smet museum geworden. 

Kan men zich een huiselijker, lustiger tafereel indenken dan deze uitbeelding van een Nederlands spreekwoord, voorgesteld als een familieconcert ? Soo d'oude songen, soo pepen de jonge: de spreuk staat ter verklaring van de voorstelling aangegeven in de cartouche boven de figuren.

Alle jonge schilders die, zoals Gustaaf van de Woestijne, hun loopbaan ca. 1900 in Vlaanderen moesten beginnen, stonden voor een moeilijke, zelfs wanhopige keuze. Geen enkele van de toenmalige kunststromingen bood hun een bezielende uitweg. Het Gents 'Boerinnetje' maakt deel uit van de beste groep schilderijen van deze meester.

Het eerste wat ons in zijn Volkstelling opvalt, is dat Bruegel deze gebeurtenis van haar plaats en tijd heeft losgemaakt. Niet te Bethlehem ten tijde van de Romeinse keizers, doch in een van die eenvoudige Brabantse dorpen aan de waterkant, zoals Bruegel ze heeft gekend, komen de vreemde, vermoeide reizigers aangestapt.

De kunst van Daeye is niet overrompelend van levenskracht, niet verrassend door stoutmoedige vormvernieuwing maar een produkt van intieme mijmering en bestendig streven naar vervolmaking van een in zichzelf gekeerde geest. Alleen reeds door dit schilderij eenvoudig 'Naakt' te noemen, is de kunstenaar, wars van sentimentaliteit, tot een ge­stalte met de waarde van een symbool gekomen.