OKV1965 3ste jaargang

Roelandt Savery die het schilderij 'Plundering van het Dorp' uit het Kortrijks museum heeft gemaakt is te Kortrijk in 1574 geboren. Dat kan men lezen onderaan een portret geëtst door de Amsterdamse Geertruy Roghman, naar het origineel van de Utrechtse portretschilder Paulus Moreelse. Algemeen wordt aangenomen dat het schilderij in 1604 is ontstaan.

Het museum voor Schone Kunsten te Gent bezit sedert 1953 een klein paneeltje waarop Maria met het Kind voorgesteld is. Voor een oppervlakkig toeschouwer schijnt dat onderwerp misschien weinig mogelijkheid te bieden tot een persoonlijke schepping vanwege het beperkte aantal personages en de onveranderlijke situatie. Niets is minder waar. 

Een Franse filosoof - ik meen dat het Alain was - heeft ergens geschreven dat beeldhouwen eigenlijk de gemakkelijkste en tevens de allermoeilijkste van alle kunstvormen is. De gemakkelijkste, omdat men in verbazend korte tijd vrij verrassende resultaten kan bereiken... kwestie van vaardigheid en gevoeligheid van de vingertoppen. 

Met dit tafereel, 'De Dood van Onze-Lieve-Vrouw', maken wij kennis met de meest boeiende schilder in de reeks van de zogenaamde Vlaamse Primitieven. Hugo Van der Goes gebruikt een heel ander palet dan de andere vijftiende-eeuwse schilders: geen enkele kleur is werkelijk frank, het zijn eindeloze schakeringen die de stemming van zijn gemoed weer­geven.

Bij de eerste aanblik is dit schilderij 'Vliegende man' vreemd en verward, een picturale chaos waar niets onmiddellijk herkenbaars thuishoort, doch het werk is kleurrijk, heftig en opwindend, het houdt het oog in de ban. Rood, geel, blauw : de drie hoofdkleuren vormen bij Karel Appel contrasten, felheid, uitbarsting, kreet in verf.

Stobbaerts levert in vele van zijn schilderijen adembenemende voorbeelden van een met volstrekte schilderkunstige trefzekerheid vertolkte realistische visie op de natuur. Zo een is ook het kleine doek ‘Na de middag’: een parel van directe gedistingeerde zintuiglijkheid, nobel vakmanschap en waarachtige kunstvaardigheid.

Adriaan Brouwer is een haast legendarische figuur in de geschiedenis van de Vlaamse schilderkunst. Zo populair is hij zelfs, dat hij als het ware bij de lokale folklore kon worden ingelijfd. De 'Drinkebroers aan tafel' - ook wel eens als de 'Bolspelers' aangeduid - zijn het enige, onbetwistbaar authentieke schilderij van Brouwer dat zich in een Belgische verzameling bevindt.

Op het Gentse schilderij, 'De Heilige Hiëronymus in gebed', stelde Bosch zijn patroon­heilige voor, in gebed in het binnenste van een grot op de grond uitgestrekt, met gesloten ogen mediterend over het crucifix dat hij in de armen houdt.

Oude kinderportretten, zoals 'Het jongetje met de jachthonden',  maken doorgaans een bevreemdende indruk. Er gaat een aangename en open indruk uit van het portret als geheel. Tegelijk verbaast ons de kledij. Het staat stijf van de zijde en de strikken. Houding en mimiek zijn van die der volwassenen afgekeken. 

In de Hasseltse straat te Tongeren, op de plaats ge­naamd Tiendenschuur, werden alle bij elkaar een veer­tigtal terracottabeeldjes gevonden. Voor de vondst van zulk groot aantal beeldjes bij elkaar heeft men maar één verklaring kunnen vinden, nL dat het hier zou gaan om een wijoffer.

'De Oogst' is één der 27 aanmerkelijke miniaturen uit het Hennessy-getij­denboek. Dit getijdenboek, zo genoemd naar een 19de-­eeuwse Ierse bezitter behoort tot de merk­waardigste verluchte handschriften is een parel van 16de-eeuwse Vlaamse boek­verluchting. 

Jean Brusselmans was vijfenvijftig jaar toen hij, in 1938, dit schilderij 'Payottenland' met zijn brede, fiere en toch simpele handtekening bekleedde. Deels door zijn eenzelvig, al te vierkant karakter, doch veeleer om zijn zeer per­soonlijke stijl, die zelfs ingewijden tegen de borst stootte, was hij aangewezen op de eenzaamheid der sterken.

Toen in 1930 het Maagdenhuismuseum zijn deuren voor het publiek opende, heeft men wel zorg gedragen de prachtige reeks van 63 papkommen in Antwerps plateel een ereplaats toe te kennen. 

Met 'Winter in Vlaanderen' van Saverijs staan wij voor het eerder zeldzaam geval, dat het natuurbeeld het kunstbeeld dekt: de natuur zelf is onder Saverijs' penseel kunst geworden. Zijn visionaire kijk op de natuur van zijn land werd hier geleid door een feilloos kleurinstinct, dat hem in staat heeft gesteld een der authentieke meesterwerken onzer moderne kunst te schilderen. 

Wanneer U naar deze Kruisiging kijkt dan wordt U getroffen door de abnormale verhouding tussen de drie kruisen die hoog oprijzen boven het landschap en de massa mensen die zich rond de plaats van de kruisiging beweegt. De schilder heeft dit panneel in twee delen opgevat: boven Christus en de twee moordenaars, beneden de menigte toeschouwers.

Het leven van Zannekin vertellen in negentien pren­ten, zoals de Grave het heeft gedaan, is geen kinderspel, ook niet wanneer men de houtsnede ge­bruikt als 'medium' zoals dat nu heet. Hoe de Grave dit heeft klaargespeeld leert de prent hierbij: Zannekin wordt uit Veurne gebannen. 

Jakob Smits trachtte in zijn schilderijen het essentiële, het archetypische, ook van het landschap dat hem inspi­reerde, te vatten en vast te leggen in voorstellingen waarin niets aan het toeval werd overgelaten. De Molen in de Kempen is in de rij der Kempische landschappen van Jacob Smits wat men zou kunnen noemen een samenvattend voorbeeld.

In 1933, één jaar voor zijn overlijden, voltooide Pablo Gargallo te Parijs de meer dan levensgrote 'Profeet'. Dit kunstwerk is de bekroning geworden van een ganse evolutie die de kunstenaar ononderbroken heeft doorgemaakt.

We erkennen dadelijk in de jeugdige, schone, schou­wende en rijk geklede op Van Eyck's voorstelling Sinte Barbara, en wel aan de attributen die onafscheidbaar met haar naam verbonden zijn: de toren met de opvallende drie vensters,  de palmtak, symbool van haar martelaarschap en op haar schoot het nieuwe testament, het Boek des Levens. 

De periode waarin Eugeen Laermans zijn 'Stakingsavond' schildert is er een van sociale beroeringen en industriële vooruitgang. De arbeiders worden zich meer en meer van hun rechten bewust en hun misnoegbeid zal uitgroeien tot een alge­mene staking. 

Aan de hand van een aantal documenten weten wij dat de Brugse stadsmagistraat en de kerkbesturen herhaaldelijk bestellingen aan het atelier van Jan Provost hebben toevertrouwd. Toch is er maar één werk bewaard gebleven: een voorstelling van Het Laatste Oordeel op pa­neel, dat hij in 1525 voor de Schepenkamer van het Stadhuis leverde.

Vreemd schilderij, zult u zeggen, waar ik absoluut niets van begrijp. Verwarrend werk dat mij wel intrigeert, maar niet ontroert. Ofwel: studentengrap, die ik niet kan aanvoelen als kunst... Het zijn de opmerkingen die men hoort over ieder surrealistisch werk en zeker over een schilderij van René Magritte.

Naast een belangrijke verzameling Rubensschilderijen van grote afmetingen bezit het Museum voor Schone Kunsten te Brussel ook tal van olieverfschetsen van deze Meester. Onder meer een reeks van twaalf schetsen die onderwerpen illustreren meestal ontleend aan de 'Metamorfosen' van Ovidius en waartoe ook 'De Val van Icarus' behoort.

Dit beeldje stelt Maria-Magdalena voor: het werd vervaardigd in een Brussels atelier en dagtekent uit de laatste jaren van de 15e eeuw. Het werd vervaardigd door de bekende beeldsnijder Jan Borman en is een hoogtepunt in de geschiedenis van de Brabantse beeld­houwkunst.

Het drieluikje waarvan het middenpaneel, 'De Aanbidding door de Koningen' hierbij wordt gereproduceerd biedt tegelijkertijd een zeer typisch en een der artistiek meest verzorgde voorbeelden van dat Antwerps Maniërisme. Bekijken we het even van naderbij.

Adriaan van Ostade is één van Hollands meest populaire zedenschilders uit de zeventiende eeuw. Het hier besproken Herbergtoneel kunnen we situeren in de vroege periode van de meester, d.w.z. omstreeks 1640. 

Antonio Moro is een zeer alleenstaande figuur. Men kan hem bij geen enkele Hollandse of Noord-Neder­landse school indelen, en eigenlijk nog veel minder bij een Vlaamse school, zelfs niet bij de Antwerpse. Antonio Moro schilderde meestal voorname burgers, waaronder dit portret van Hubertus Goltzius,