Lange tijd bleven ze gehuld in museale stilte: de tienduizenden cultuurvoorwerpen die tijdens de koloniale periode naar onze contreien verscheept werden. Vandaag is die stilte doorbroken. Vlaamse instellingen zoals het MAS, het GUM, de KU Leuven en Kina staan aan het begin van een complex dekolonisatieproces. Hoe transformeren zij van statische bewaarplaatsen naar huizen van herstel?
Zaalzicht met Boomvaren, collectie GUM en Plantentuin, Gent, foto: Karin Borghouts
Je verwacht het niet, maar in de depots van het kleine Gentse museum voor kind en natuur Kina liggen honderden maskers, sieraden, muziekinstrumenten, bijlen en andere cultuurvoorwerpen uit Congo. Toen het museum zo’n honderd jaar geleden openging als Schoolmuseum Michel Thiery, waren ze samen met opgezette dieren te zien in een ‘Congozaal’. In 2012 werden ze voor het laatst tentoongesteld. Maar waar komen al die objecten vandaan? En wat doet een museum voor kinderen in 2026 met een koloniale collectie?
In 2023 startte al een herkomstonderzoek naar deze collectiestukken, en in 2026 begint het museum aan een participatief waarderingstraject. Samen met tal van partners onderzoekt projectcoördinator Bitshilualua Kabeya wat de 950 Congolese collectiestukken vandaag betekenen en welke toekomst ze kunnen hebben. “In Gent willen mensen een museum dat over het koloniale verleden vertelt in plaats van het gewoon te tonen. Heel veel context ging verloren, net zoals de voeling met het menselijke van die voorwerpen. Dat is een breuk die we willen herstellen”
De rol die Vlaamse musea spelen in het zichtbaar maken en kritisch benaderen van het koloniale verleden wordt steeds groter. Ze beroepen zich niet langer op een neutrale rol als bewaarplaats van koloniale erfenissen, maar nemen een maatschappelijke verantwoordelijkheid op, aangespoord door stemmen uit de diaspora. In de eerste plaats doen de instituten dat door wat ze bewaren kenbaar te maken, te bevragen en te onderzoeken. Gaandeweg wordt de brug gemaakt met de herkomstgemeenschappen en worden restitutiedebatten gevoerd.
