De Boghossianstichting presenteert Shape of absence, een tentoonstelling die tot stand is gekomen op initiatief van Louma Salamé en die een indringend beeld schetst van de culturele tragedie die zich sinds 2011 in Syrië voltrekt. De tentoonstelling is opgebouwd rond de monumentale installatie Stolen Past van Hrair Sarkissian in dialoog met de immersieve beelden van Iconem van de site van Palmyra. Een gevoelige reflectie op verdwijning, herinnering en veerkracht.
Syrië, een eeuwenoude bakermat van beschavingen en een belangrijk cultureel kruispunt, ziet zijn erfgoed sinds 2011 ernstig bedreigd door de oorlog, die gepaard gaat met verwoestingen, plunderingen en de illegale handel in antiquiteiten. De tentoonstelling wil de huidige tragedie in beeld brengen en benadrukt de noodzaak om de historische sites te documenteren, nu miljoenen archeologische objecten verloren gaan.
Stolen past, een indrukwekkende installatie van Hrair Sarkissian, sluit naadloos aan bij dit onderzoek. De kunstenaar, die al op jonge leeftijd in de fotostudio van zijn vader in Damascus de knepen van het vak leerde, wordt tegenwoordig beschouwd als een van de belangrijkste conceptuele fotografen van zijn generatie. Zijn oeuvre, dat diep geworteld is in de geschiedenis, vindt hier een bijzondere weerklank.
Het monumentale werk bestaat uit 48 lithofanieën die als grafstenen zijn opgesteld en een sfeer van bezinning creëren. Wanneer ze worden verlicht, komen er beelden tevoorschijn die lijken op zwart-witfoto’s, met afbeeldingen van verdwenen objecten uit het museum van Raqqa, in Syrië. De in 1981 opgerichte instelling bezat ooit 8.000 objecten daterend uit een ruime historische periode. Tussen 2013 en 2017 was de stad in handen van Islamitische Staat, die de lokale musea en hun collecties volledig plunderde. Van de duizenden stukken van onschatbare waarde blijven er nu nog slechts 880 over.
Met behulp van een techniek daterend uit het midden van de negentiende eeuw legt de kunstenaar deze afwezige overblijfselen vast door middel van lithofanieën die in 3D op dunne, doorschijnende plaatjes zijn gedrukt. Het project laat zien hoe afwezigheid zichtbaar kan worden gemaakt en doet ons, in bredere zin, stilstaan bij de vormen van herinnering die eigen zijn aan gemeenschappen getekend door geweld.
De beelden te zien op deze tentoonstelling, te danken aan de 3D-digitaliserings- en reconstructietechnologieën van Iconem, tonen de site van Palmyra in Syrië, geteisterd door de tand des tijds en conflicten. Tussen monumentale overblijfselen, gebeeldhouwde details en stille landschappen wordt de bezoeker uitgenodigd te aanschouwen wat er nog rest en wat er ontbreekt. Afwezigheid krijgt hier een zichtbare vorm: die van sporen, ruïnes en fragmenten die een verhaal blijven vertellen.
Op het snijvlak van kunst, herinnering en innovatie doet Shape of absence ons nadenken over onze band met verdwenen erfgoed, evenals het vermogen van beelden om te bewaren wat verloren leek.
