In Museum Voorlinden (in de buurt van Den Haag) kan je terecht voor de tentoonstelling A Confrontation at the Zoo met schilderijen van coryfee Michaël Borremans (1963). Volgens de persmap selecteerde Borremans schilderijen uit de afgelopen twintig jaar die “zinderen van de spanning tussen historische vorm en conceptuele urgentie”.
Diego Velázquez, Las Meninas, 1656, olieverf op doek, Museo del Prado, Madrid
Wat daar waarschijnlijk mee bedoeld wordt, is dat de vorm van Borremans’ schilderijen klassiek is. Ze zijn inderdaad gemaakt met de baroktechniek zoals die in de negentiende eeuw werd gehanteerd door academische schilders. Dat betekent dat deze vorm niet vrij wordt gebruikt, zoals door Rubens (1577-1640), Rembrandt (1606-1669) of Velázquez (1599-1660), maar op een ingehouden, neutrale manier, zonder vormelijke grenzen te verleggen. Zulke neutrale vorm is zeker dankbaar als de kunstenaar een wereldbeeld of specifieke sensitiviteit op een onverstoorde manier wil delen met anderen. De vorm wordt dan neutraal, of onzichtbaar. Daarom vragen we ons af waarin die visie of sensitiviteit zou bestaan in het geval van Borremans. Of, om het met de woorden van het communicatieteam te zeggen, waarin bestaat zijn “conceptuele urgentie”? Zijn schilderijen lijken een soort van mysterie te willen oproepen. Ogenschijnlijk banale portretten krijgen iets geheimzinnigs door een strootje in de mond of een geverfde neus. Wat zou dat geheimzinnige zijn? Waarover zou dit gaan? Wat is het “concept”?
Borremans is geboren op 30 maart. Toen ik hem enkele jaren geleden toevallig op die dag tegenkwam en feliciteerde, wees hij erop dat Francisco Goya (1746-1828) op dezelfde dag jarig was. Ik denk dat we in deze repliek een spoor vinden van zijn temperament en levensvisie. Borremans ziet zichzelf als een schilder die schilderend praat met vakgenoten. Toch lijkt hij als vakman minder risico te nemen dan Velázquez, die een zelfportret toevoegde aan Las Meninas (Musea Nacional del Prado, 1656) om de functie van een statieschilderij te wijzigen, of Goya, die het Spaanse hof durfde voorstellen als een aan rosacea lijdende slagersfamilie en beklijvende etsen maakte over de gruwelen van de oorlog en de waanzin van de rede.
