M (Museum Leuven) belicht een tot voor kort onbekende kunstenaar en stoot een andere meester van zijn voetstuk. De expo Getekend Jan R. Een renaissancemeester herontdekt leert dat de Leuvense schilderkunst dan toch niet enkel uit de nalatenschap van Dieric Bouts opgetrokken is.
Jan Rombouts, Monogram uit De heilige Margaretha van Antiochië en de draak, eerste helft 16de eeuw. M - Museum, Leuven
Anonieme meesters, kunstenaars met noodnamen, monogrammisten en ateliermedewerkers: het is een wereld op zich. In dat duistere niemandsland bevinden zich talloze vaklui die nooit met naam en toenaam gekend zullen zijn en/of wier werken voor eeuwig verloren zijn, of zelfs aan de verkeerde collega toegeschreven worden. In de meeste gevallen is dat waarschijnlijk niet een groot gemis. Filters zoals de tijd, de receptie door het publiek, de kunstmarkt en de kunstkritiek zorgen voor een strenge selectie. Maar soms treffen we tussen die anonymi ook knappe kunstenaars aan.
De kunstkritiek is in sommige gevallen zelf verantwoordelijk voor de miskenning van bepaalde kunstenaars. De Leuvense stadsarchivaris Edward van Even (1821–1905) schreef over de minder bekende kunstenaars in het Leuvense schildersambacht het boek met de veelzeggende titel Les peintres secondaires de la fin du xve siècle. Eenkwalijke reputatie schudt men niet makkelijk van zich af.
Ten tonele verschijnen na een kunstenaar die alle aandacht opslorpt, is een potentieel nadeel. Dieric Bouts (1410/20-1475) beheerst de hele historische schilderkunst in Leuven. Ziedaar de nefaste gevolgen van hiërarchisch opgestelde lijstjes met enerzijds topkunstenaars en anderzijds mindere goden. Tussen 1520 en 1570 waren 27 schilders werkzaam in Leuven. Acht daarvan kunnen in verband gebracht worden met een oeuvre. Geen enkele schilder geniet vandaag echt brede publieke erkenning.
Daarbij komt dat de eeuw na die van de Vlaamse primitieven – de zestiende – nogal een moeilijk tijdsgewricht is om vat op te krijgen. Veel is nog hangende: de antieke en renaissancistische invloed die meer en meer overwaait vanuit het Italische schiereiland, het losbarsten van de kunstmarkt en daarmee nauw samenhangend het ontstaan van vele nieuwe schildergenres, Antwerpen dat de voortrekkersrol van Brugge overneemt; alsof alles in gereedheid wordt gebracht om Peter Paul Rubens (1577-1640) te bedienen en te laten schitteren in de daaropvolgende eeuw. Dat laatste is evenwel teleologische onzin. De zestiende eeuw is ook de eeuw van bijvoorbeeld Pieter (I) Bruegel. En van vele nobele onbekenden, zoals tot voor kort de monogrammist IANR.
