26 januari 1588. De botanicus Carolus Clusius ontvangt in Wenen twee aardappelknollen en een aardappelbes van Philippe de Sivry, heer van Walhain en gouverneur van de stad Bergen. Hoe is Sivry aan deze ‘exoten’ gekomen en waarom schenkt hij ze aan Clusius? Een jaar later zendt Sivry aan Clusius een aquarel waarop een aardappelplant is afgebeeld. Deze tekening, allicht de vroegste voorstelling van een aardappelplant in Europa, bevindt zich in de collectie van het Museum Plantin-Moretus. Hoe is dit Topstuk van de Vlaamse Gemeenschap in Antwerpen terechtgekomen? En waarom prijkt ook een aardappelrooier Norvan uit de jaren 1950 op de Topstukkenlijst?

Carolus Clusius, Rariorum platarum historia, Antwerpen, Jan I Moretus, 1601 Museum Plantin-Moretus, Antwerpen, inv. B 954

Carolus Clusius, Rariorum platarum historia, Antwerpen, Jan I Moretus, 1601
Museum Plantin-Moretus, Antwerpen, inv. B 954

Toen het nog ‘truffels’ waren

In Spaanse kronieken is er hier en daar wat te lezen over de eerste kennismaking van Europeanen met de aardappel. Juan de Castellanos, die in 1544 in Colombia toekwam, rapporteert over de turmas (truffels) die de inheemse bevolking er teelt. Pedro de Cieza de León, die tussen 1536 en 1551 naar Colombia en Peru reisde, vertelt hoe de Indianen de turma de tierra (aardtruffel) in de zon laten drogen om ze te bewaren. Ook missionaris José de Acosta die van 1569 tot 1585 in de Andes verbleef, heeft het zondrogen opgemerkt en verhaalt dat de Inkas de aardappel gebruiken om er een “soort van brood” van de maken.

De Spaanse conquistadores hebben de aardappel en vele andere planten uit de Nieuwe Wereld in Europa geïntroduceerd. Na de oversteek werden ze op de Canarische eilanden overgeladen op kleinere schepen, die ze naar de haven van Cádiz en naar Sevilla brachten. Dat de Canarische eilanden de draaischijf waren voor de verspreiding van de plant bewijst een document uit de archieven van Las Palmas waarin sprake is van enkele vaten met aardappelen die op 28 november 1567 vanuit Gran Canaria werden verscheept naar Antwerpen.

De eerste aardappelen in Europa zouden in Sevilla in de grond gestopt zijn, allicht in hospitaaltuinen. Tot ver in de zestiende eeuw bleef de plant op het oude continent eerder een medicijn dan een voedingsmiddel. Een verhaal wil dat bankier Nicola Doria uit Genua zaken deed in Sevilla. Gered van een verdrinkingsdood trad hij er in bij de Orde van de Ongeschoeide Karmelieten, die de knollen voor medicinale doelen gebruikten.

Dit artikel is beschikbaar voor abonnees

Een abonnement kost slechts €59 euro per jaar  (leraren €55 en studenten €51) en je ontvangt daarvoor 6 publicaties.

Reeds abonnee? Dan kan je hier inloggen.

Abonnement

Een abonnement kost slechts €59 euro per jaar  (leraren €55 en studenten €51) en u ontvangt daarvoor 6 publicaties.

Abonnement online

Lees alle artikels van OKV online en doorzoek de voorbije vijftig jaargangen voor slechts €31.

Abonnement + Museumpas

Wie een nieuwe Museumpas (€62) aanschaft samen met een OKV-abonnement (€59) betaalt slechts €117 i.p.v. €121voor combi museumpas en abonnement.

Proefabonnement

Proef eens van OKV.
Voor €32 krijg je drie nummers toegestuurd.