Kalmthout als kunstenaarsdorp - De Grijze School op de heide

In de tweede helft van de negentiende eeuw zochten kunstenaars de natuur op, om haar te schilderen zoals zij was, in volle eerlijkheid. Die eerlijkheid is een sleutelbegrip in de realistische schilderkunst van die periode en over dit onderwerp is toen veel inkt gevloeid. Het ging er niet alleen om het verfraaien en stofferen van landschappen - een gebruik in de romantische schilderkunst - achterwege te laten, maar ook de soms larmoyant moraliserende boodschappen. De schilder werd geacht weer te geven wat hij zelf geobserveerd had. En om goed te zijn moest dat alles ter plaatse geschilderd worden zodat men de natuur bij wijze van spreken nog kon ruiken. Dat schilderen in open lucht, het pleinairisme, gold dan ook als hét van hét - tenminste voor de kopers van hedendaagse kunst - in vergelijking met de burgerlijke salonkunst (historische of religieuze taferelen, familieportretten, genrestukken) die in ateliers tot stand kwam.

Het voorbeeld van de kunstenaarsdorpen en het schilderen in open lucht is het Franse dorpje Barbizon ten zuiden van Parijs, in het woud van Fontainebleau. Dat trok vanaf het midden van de negentiende eeuw heel wat kunstenaars aan, ook uit België. Men kan nochtans de vraag stellen of onze schilders dat voorbeeld echt nodig hadden; de realistische landschappen hebben in onze kunst een lange traditie. Maar de mode kwam nu eenmaal uit Parijs. Bij de Belgische schilders die Barbizon bezochten, vindt men naast Xavier en César De Cock, die in de Parijse salons naam maakten, schilders als François Lamorinière, Adrien Joseph Heymans en Isidore Meyers. Via deze drie kunstenaars bestaat er een band tussen Barbizon en Kalmthout.