OKV2010.1
In het Frans Hals Museum loopt een kleine tentoonstelling over de zeventiende-eeuwse Haarlemse kuntenares Judith Leyster. Net voor de opening is in een Oostendse privéverzameling een tot nu toe onbekend werk van Leyster ontdekt.
Judith Leyster (1609-1660) - Na 400 jaar ten toon tussen zelfportret en 'blompot'
Archief
Boven: Judith Leyster, Zelfportret ca. 1632-33, doek, 72,3 x 65,3 cm, National Gallery of Art, Washington, schenking van Mr. en Mrs. Robert Woods Bliss.
Onder: Infraroodopname van Leysters zelfportret, James A. Welu en Pieter Biesboer (Eds), 1993,
p. 166, afb. 7F
De artieste in de spiegel
De spiegel moet worden verbannen uit het 'gynaeceum' of het vrouwenvertrek. De geleerde Anna Maria van Schurman (1607-1678) roept in haar Verhandeling over de aanleg van vrouwen voor wetenschap alle vrouwen op om in innerlijke schoonheid te investeren. Sta niet te lang stil bij je kapsel en je mooie kleren en gun de tijd die je door de Hemel wordt geschonken niet aan je spiegel. Die doet immers je gebreken niet slijten. Als je elke dag nog mooier wil worden, zoek dan je heil in wetenschap en kunst. De vrouw die meer dan tien talen sprak en schreef, waaronder ook het Hebreeuws, het Ethiopisch, het Grieks en het Latijn, ophefmakende pamfletten liet verschijnen en tal van kunsttakken beoefende, vormde de proef op haar eigen stelling. In 1638 publiceerde zij een eerste verhandeling over de intellectuele en artistieke aanleg van vrouwen. In 1641 rolde een meer complete versie van de pers. Haar visie belette het haar niet om kwistig zelfportretten te produceren. Soms gebruikte ze olieverf, vaker nog pastelkrijt of houtskool.
In precies dezelfde periode schilderde de Haarlemse kunstenares Judith Leyster (Haarlem, 1609 - Heemstede, 1660) een halflijfs zelfportret terwijl ze op een stoel achter de ezel zit (Washington, National Gallery of Art). Geen enkele andere schilderes voelde zich zo zichtbaar goed in haar vel. In 2009 wordt de vierhonderdste verjaardag van haar geboortejaar herdacht. Tussen 21 juni en 29 november 2009 was er een bescheiden tentoonstelling te zien in de National Gallery of Art in Washington. Nog tot 9 mei 2010 toont het Frans Hals Museum een aan haar werk gewijde expositie. De tentoonstelling brengt een vergelijkbaar initiatief rond Leyster in herinnering. Zestien jaar geleden, in 1993, bood hetzelfde museum een groots overzicht van haar oeuvre in relatie tot dat van de belangrijkste Haarlemse tijdgenoten. In een recensie van 5 juni 1993 in NRC Handelsblad schreef de dichter-schrijver Hans Warren haast smalend: "Judith Leyster, hoe interessant ook, blijft een figuur van de zoveelste garnituur en is volstrekt ondenkbaar zonder Frans Hals [...]. Onder haar gezichten zit geen schedel, onder haar figuren geen lichaam."
