In 2018 staat de barok centraal tijdens het stadsfestival Antwerpen Barok 2018. Rubens inspireert. Laat Rubens voor een keer rusten. In het MAS brengt het Rubenshuis de expo Michaelina, de leading lady van de barok. U heeft waarschijnlijk nog nooit van Michaelina Wautier (1614-1689) gehoord, maar daar komt nu geheel terecht verandering in.
Michaelina Wautier, Zelfportret, olieverf op doek, 120 x 102 cm PRIVÉVERZAMELING
Toen professor Katlijne Van der Stighelen (KU Leuven) rond 1990 het schilderij Triomf van Bacchus in het depot van het Kunsthistorisches Museum in Wenen opmerkte, begon haar speurtocht naar de in vergetelheid geraakte schilderes uit Bergen. Eén gevolg daarvan is dat de zesentwintig werken die aan haar toegeschreven zijn bijna allemaal naar Antwerpen komen. Dat Wautier geen dilletante was, dat ze zich toelegde op verschillende genres en dat met veel techniek en branie deed, is zeer uitzonderlijk. Het heeft lang geduurd, maar nu gaat het Michaelina ook postuum voor de wind. Dat ze alsnog wordt gerehabiliteerd is een weldaad.
Kan je voor de vuist weg tien schilderessen opsommen? Ik wed dat het veel moeite zal kosten, en dat is tekenend. Enerzijds zijn vrouwelijke schilders niet zo talrijk. Nog altijd niet. Vrouwen blijven ondervertegenwoordigd in het schildersvak. Anderzijds zijn historische schilderessen veronachtzaamd. Als we hun namen nog kennen, dan is het vaak niet mogelijk om werken aan hen toe te schrijven. Aan vrouwelijke kunstenaressen kleeft een geschiedenis van fnuikend paternalisme, eeuwenoude en dwingende rolpatronen en pure misogynie.
Het bloemstilleven is een genre dat door vrouwen werd beoefend, maar ook daar zat de man weer tussen. De opvatting leefde dat vrouwen niet de verbeeldingskracht bezaten om een bloempot te overstijgen. Pas in 1889 mochten meisjes naar de academie, waarna men prompt aparte klassen voor jongens en meisjes voorzag en het schilderen naar naaktmodel geproblematiseerd werd. In het licht hiervan is Triomf van Bacchus met prominente mannelijke naakten ongemeen opzienbarend. Het glazen plafond kon in die tijd dus doorbroken worden, zij het slechts sporadisch en wanneer de omstandigheden meezaten, zoals bij Wautier het geval was.
