Le Corbusier - Huis Guiette

In het «Paviljoen van de Nieuwe Geest» waren al deze ideeën voor het eerst tastbare, concrete vorm geworden. De oorspronkelijke opdracht luidde: een huis voor een architect te bouwen. Le Corbusier had zich hiertegen verzet: «Waarom een huis voor een architect? Mijn huis is dat van iedereen, van gelijk wie; de woning van een beschaafd mens, die in deze tijd leeft.» Het paviljoen stond dan ook niet op zichzelf. In deze tijd kan men geen woning meer als een autonoom, in zichzelf besloten, geheel bouwen. Het paviljoen was enkel een fragment van wat Le Corbusier toen «l'immeuble-villa» en later «l'unité d'habitation» heeft genoemd, een model op ware grootte van een volwaardige woning met eigen daktuin, maar een woning die paste in een grote structuur, een cel in het weefsel van de stad, niet meer aan de bodem gebonden - ze kon evengoed vijftien meter hoog geplaatst worden. Het is niet zonder betekenis dat men langs het woningpaviljoen in een tentoonstelling terechtkwam, waarin de stad van morgen was gepresenteerd.

De «Services d'architecture de l'exposition» namen het niet en stopten het paviljoen van Le Corbusier weg achter een zes meter hoge palissade. Het was ook de negatie van de «arts décoratifs» en van de architectuur als een deel ervan. De tussenkomst van de minister van schone kunsten Charles de Monzie was nodig om het paviljoen opnieuw voor het publiek toegankelijk te maken. Onder dit publiek bevondt zich René Guiette.

Intussen wordt het huis nog altijd bewoond door de bouwheer. Het is met de bouwheer meegegroeid en heeft na vierenveertig jaar niets van zijn frisse oorpronkelijkheid verloren. Enkel het exterieur heeft geleden in de oorlog en werd niet heel gelukkig hersteld: het scherpgestoken, vlakke «volume», het kenmerk van de «internationale stijl», werd door het bezetten met leien van zijn karakter ontdaan. De typische gevelcomposities, de «oppervlakte», waarover Le Corbusier het heeft in zijn «Trois Rappels», werden onherkenbaar. Het subtiele contrast bijvoorbeeld tussen de horizontale raamstroken die in het vlak van de gevel geplaatst zijn en de verticale ramen die dieper liggen, valt gedeeltelijk weg. En precies door dat contrast kon men de organisatie van het derde element, het «plan», van buitenaf herkennen. De dieperliggende, verticale ramen geven immers aan waar en in welke richting op deze smalle kavel de circulatiezone zich bevindt: de hoge, smalle glasstrook in straat- en tuingevel laat de lange trap vermoeden die binnenin de ruimtebeleving grondig bepaalt. Hij is meer dan een overgang en verbinding tussen verschillende niveau's, tussen verschillende ruimten. Het huis bestaat overigens niet uit een aaneenschakeling van ruimten. Het is één ruimte van voor tot achter, van boven tot onder, en over de grens van de woning heen, en die éne ruimte wordt in de eerste plaats tot herkenbaarheid gebracht door de trap, die Le Corbusier zelf, niet zonder humor, heeft vergeleken met de jacobsladder die Charlie Chaplin in de «Kid» beklimt. Die trap is dan ook op elke plaats in het huis ervaarbaar, positief bij de toegang, negatief in de woonkamer.

Toch zag Le Corbusier in het huis Guiette niet helemaal van dit principe af. Tussen de verplichte, dragende scheidsmuren, plaatste hij op één as vier pijlers die hem voor de organisatie van de ruimte verder de vrije hand gaven. Het spel van de trap is hierdoor mogelijk geworden. Maar de herkenbaarheid van de pijlers draagt ook op zichzelf iets bij in de ruimtebepaling. Ze zijn immers, zoals de trap, op elke plaats discreet zichtbaar en getuigen er van de ruimtelijke samenhang en articulatie. Ze laten als het ware de infrastructuur van het wonen zien, dat vrij en beweeglijk geworden is. Binnen de onveranderlijke, maar minimale, infrastruktuur kan de ruimte, de onbepaalde ruimte, zich naar alle wensen en naar elke eventuele ontwikkeling van de bewoner voegen. In die zin is het huis een machine om te wonen geworden.

De bewoner is niet meer slaaf van het huis, niet meer aan de architectuur gebonden. Het huis is voor hem niets meer, maar ook niets minder, dan een zo soepel mogelijk instrument, waarmee hij zijn leven kan inrichten. Het spreekt vanzelf, zoals reeds werd gesuggereerd, dat deze levensinrichting niet in een besloten binnenruimte kan gebeuren. De structurering van de binnenruimte is niets anders dan een verdichting van de buitenruimte, waarmee ze aan alle kanten in verbinding staat, zonder de eigen intimiteit op te geven. Typisch hiervoor zijn de ramen die eveneens ertoe bijdragen de woning als een open, gestructureerd woonmechanisme te laten ervaren, en het Le Corbusier zo geliefde daktuin-solarium.