Georges Seurat - De Seine bij la Grande-Jatte

Dertig jaar geleden kwamen de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten te Brussel in het bezit van een aantal uitzonderlijk fraaie schilderijen van Franse meesters. Dit, dank zij een vorstelijke schenking van Anna Boch, een meer dan verdienstelijke kunstenares, die innig bevriend was geweest met de toongevende impressionisten en hun werk met liefde en speurzin had verzameld.

Zij staat bovendien in de geschiedenis geboekt als de enige persoon die tijdens het leven van Van Gogh de arme Vincent een schilderij heeft afgekocht. Het legaat Anna Boch omvatte o.m. een bijzonder zeldzaam stuk van een Franse meester die - voor zover mij bekend - slechts door twee werken vertegenwoordigd is in ons openbaar kunstbezit. Het tweede schilderij 'De krijtrots' bevindt zich in het Museum voor Schone kunsten te Doornik. Het gaat namelijk om 'De Seine bij la Grande-Jatte', door Georges Seurat geschilderd in de lente van 1888, drie jaar vóór zijn vroegtijdige dood op tweeëndertigjarige leeftijd.

Zijn bestaan zelf is door een zeker mysterie omgeven. Het is zelfs niet uitgesloten dat hij een dubbel leven zou geleid hebben, doch dit doet niets ter zake. Men schildert hem af als een fijne, aristocratische figuur, minzaam en toch gesloten, even geestdriftig in kunstdiscussies als geheimzinnig in privé-aangelegenheden. Hij moet bijzonder verstandig geweest zijn, niet alleen geleerd, doch intuïtief schrander. Dit bewees hij door de vernuftige wijze waarop hij de nieuwste theorieën inzake licht en kleur, pigmentatie en trilling, werkelijkheid en perceptie doorgrondde en uitwerkte tot een systeem dat sloot als een bus, als het maar niet door 'vaklui' zonder inspiratie toegepast wordt.

Dat kon hij omdat hij niet alleen een bijzonder intelligent mens was, maar omdat hij tevens een hartstochtelijk en waarachtig schilderstemperament bezat. De theorie was bij hem geen doel doch een middel, een geniaal, subtiel en dankbaar middel, waarvan hij wellicht de enige schilder is geweest die er al de geheimzinnige mogelijkheden van kende en spontaan wist toe te passen. Dit in strijd met zijn onmiddellijke discipels Signac, Pissarro, Van Rysselberghe en anderen die zich wel de handgrepen van Seurats systeem hadden eigen gemaakt doch nimmer het greintje genie hebben bezeten dat van hun leermeester een van de allergrootste schilders van de XIXe eeuw heeft gemaakt.

Sprekend over Seurat en zijn volgelingen gewaagt men dikwijls van neo-impressionisme. Die term - minder gepast dan divisionisme - wijst niet op een uitloper van een stervende beweging maar een nieuw vertrekpunt dat één van de bronnen voor het grandioos avontuur onzer eeuw is geweest. In die zin is Seurat, met Cézanne, Gauguin, Van Gogh, Ensor en Munch één van de voorlopers van de moderne kunst en niet de geringste.