OKV2010.1
De grote ontdekkingsreizen in de vijftiende en zestiende eeuw, gevolgd door diverse fases van Europese expansie en kolonisatie in Amerika, Afrika en Azië gaven vorm aan een specifieke kunstvorm die men vaak 'koloniale kunst' noemt. Koloniale kunst beslaat uiteenlopende periodes en nam diverse vormen aan die allemaal te maken hebben met een specifieke esthetische opvatting en context. Koloniale kunst kan gecreëerd zijn in de vijftiende, negentiende of twintigste eeuw, al naargelang men het gezichtspunt van Latijns-Amerika, België of de Democratische Republiek Congo aanneemt. Toch vertonen deze kunstvorm en zijn kunstenaars enkele gemeenschappelijke kenmerken. We hebben het dan over hun beschrijving van de natuur en cultuur, eigen aan maatschappijen waarin Europeanen zich onderdompelen of die ze naar hun eigen cultuur wilden plooien en veranderen.
Koloniale kunst kom je dus wereldwijd tegen in diverse regio's zoals Canada, de Verenigde Staten, Zuid-Amerika, vroegere Franse en Engelse kolonies vooral in Afrika en Azië, met notoire voorbeelden in India en Vietnam. Kunst die voortvloeide uit deze ontmoetingen, tegenstellingen, ongelijkheden, scheidingen of interculturaliteit beschouwde men lange tijd als onbeduidend. Ofwel stond ze in de schaduw van nationale kunst — bijvoorbeeld de Belgische, Franse of Engelse kunst — en kreeg ze in het beste geval de stempel van eigenaardig, exotisch, soms zelfs gênant opgedrukt. Ofwel werd ze als minderwaardig beschouwd tegenover de kunst en materiële cultuur van gekoloniseerde maatschappijen die zich losmaakten van een metropool en veel aandacht en waardering kregen in de twintigste eeuw.
Het feit dat deze kunst de koloniale propaganda diende en dat ze de belichaming was van het kolonialisme en de Europese kijk op gekoloniseerde samenlevingen, droeg ertoe bij dat ze in de geschiedkundige vergeethoek raakte na de dekolonisatie en in het postmoderne tijdperk. Naarmate de tijd verstreek en men meer afstand nam van het verleden slaagde men erin om een kritische analyse te maken van de kolonisatie dankzij wetenschappelijk en algemeen onderzoek en dankzij de inzet van diverse groeperingen. Almaar meer musea en werken geven ons de kans om koloniale kunst — archieven, foto's, film, architectuur — opnieuw te ontdekken als belangrijk onderdeel van een patrimonium dat vroegere metropolen en kolonies delen. Bij de studie van deze kunst mogen we ons niet beperken tot het esthetische aspect, maar moeten we ook rekening houden met de moeilijke omstandigheden waarin koloniale kunst ontstond, de context waarin ze gecreëerd werd en de positie van de kunstenaars in de metropool of koloniale maatschappij. De scheppingscontext, de intenties van de makers, de boodschap die deze kunst overbrengt en de perceptie door uiteenlopende doelgroepen moeten, meer nog dan bij andere kunstvormen, zorgvuldig geanalyseerd worden.
Nu de Belgische en Congolese samenleving er nood aan krijgen om de band te herstellen met een verleden en een patrimonium dat ze deelden in de gespannen context van de kolonisatie, komt de koloniale kunst uit Congo Vrijstaat (ook Onafhankelijke Congostaat genoemd) en Belgisch Congo langzaam maar zeker boven water. Koloniale kunst is een drager van divergerende esthetische opvattingen en weerspiegelt de westerse én Afrikaanse kennis en knowhow. Koloniale kunst werd hoofdzakelijk gecreëerd door Europeanen en Afrikanen, met hun stoet gemeenschappen — Vlaanderen, Wallonië, Brussel, Kasaï, Congo en zoveel andere — in het koloniale gebied. Ze biedt ons een blik op de 'andere', degene die niet tot de samenleving en cultuur van de kunstenaar behoort. Ze stelt kunstenaars in staat om zich een identiteit aan te meten via hun creatie en wat ze voorstelt.
