'Boekentoren Gent - Van lijdensweg naar wedergeboorte'
Het Belfort, de Sint-Baafskathedraal en de Sint-Niklaaskerk vormen al eeuwenlang de skyline van Gent. De drie middeleeuwse torens kregen op het einde van de jaren 1930 het gezelschap van de Boekentoren. Naast ‘kerk en stad’ had nu ook de wetenschap haar iconische toren. De plannen voor een nieuwe universiteitsbibliotheek rijpten al een hele tijd toen rector August Vermeylen, na een onderhoud met koning Albert, in 1933 Henry van de Velde kon laten aanstellen als architect. Van de Velde, die als schilder en designer de internationale kunstscène had betoverd en in het buitenland faam had gemaakt als modernistisch architect, zag het groots: “Ik heb de ambitie een bouwwerk op te richten dat getuigen zal van mijn geloof in de toekomst ener rationele architectuur.”
Het liep allemaal niet van een leien dakje. Aan het einde van 1938 was de ruwbouwtoren klaar, maar de afwerking en de inrichting van het interieur stokte en stopte toen de oorlog uitbrak. De Boekentoren als Gesamtkunstwerk, zoals Van het Velde het had uitgetekend, is er nooit helemaal gekomen. Dit themanummer vertelt de bouwhistorie van de Boekentoren, “een lijdensweg”, aldus Van de Velde, en spoelt dan een halve eeuw door naar het begin van dit millennium. De toren stond er triestig bij. Buiten vielen betonbrokken naar beneden, binnen was de toestand al even lamentabel. Het gebouw moest dringend en grondig onder handen genomen worden. In 2003 namen André Singer, die het Boekentorenarchief van Van de Velde had gekocht, en toenmalig hoofdbibliothecaris Sylvia Van Peteghem het initiatief om de restauratie op het spoor te krijgen. Ze slaagden erin om de universiteit, de stad, de provincie en de Vlaamse overheid mee te krijgen.
Na een internationale wedstrijd kreeg het architectenbureau Robbrecht en Daem de opdracht toegewezen. Paul Robbrecht belicht de restauratiecampagne die in maart 2012 van start ging met de bouw van een ondergronds depot, gevolgd door het vervangen van de buitenste betonlaag en het creëren van een ‘toren in de toren’. Het was een gigantisch en complex werk, een voortdurend zoeken en testen. Robbrecht en Daem hebben ook delen van het oorspronkelijke interieurprogramma Van Velde alsnog kunnen uitvoeren. Aan de buitenzijde heeft de betonnen huid van de Boekentoren opnieuw een tintelend grijs uitzicht. Binnenin baadt hij weer in een sfeer van licht, sereniteit en architecturale grandeur. Hier huist een bibliotheek met alle voorzieningen voor het perfect bewaren van de waardevolle collecties. En die laat het themanummer ontdekken: van de wereldberoemde handschriften tot markante stukken uit de rijke wetenschappelijke verzamelingen en Gandavensia (uitgaven die met Gent te maken hebben). Met telkens de klassieke werken van grote namen en vooral de uitzonderlijke uitschieters. Niet voor niets heeft Google Books zijn oog laten vallen op de collecties van de Boekentoren om die te digitaliseren.