OKV2014.2
Het werk van Paul Joostens is vaker veroordeeld dan objectief beoordeeld. Nu krijgt de oervader van de assemblagekunst en de fotomontage in ons land in Mu.ZEE een tentoonstelling met de geuzentitel ‘Cinema Joostens’.
Paul Joostens voor een monumentale collage. Courtesy Campo Vlaamse Kaai, Antwerpen
Ontegensprekelijk, Paul Joostens (1889-1960) was geen gemakkelijk man. Zijn tegendraads karakter was spreekwoordelijk, zijn cynisme eveneens. Maar het was niet enkel de mens die voor controverse zorgde, zijn werk kende ook een aantal heroriënteringen die voor heel wat onbegrip zorgden. Critici konden ermee leven dat zijn impressionistisch debuut zou overgaan in expressionisme en futurisme. Ook de ontdekking van het kubisme en van ‘Der Blaue Reiter’ lag in de lijn der verwachtingen. Met zijn dadaïsme verbrandde hij zonder wroeging al wat hij aanbeden had en herbevestigde zijn individualisme. Geen gezaag aan zijn hoofd, ook al kwam dat van Paul van Ostaijen (1896-1928). Joostens stoort zich aan het gepreek van de ‘Paus van Halensee’ die hem prompt via een burlesk-plechtige bulla in de ban slaat van de ‘H. Kubistiese en Flamingantiese Kerk’. In internationale avant-gardekringen wordt dat dadaïstisch antioeuvre wél gesmaakt. In Antwerpen klinkt hoongelach, maar dat is het lot van elke avantgarde. Bij de volgende stijlwending is het weerom onbegrip troef. Joostens heeft een eigen variant van de neogotiek ontwikkeld, met uiteraard een godsdienstige ondertoon, maar ook filmische reminiscenties. De aansluiting bij de kunstbeweging van De Pelgrim maakt voor enige tijd van hem een religieus kunstenaar. Het duurt echter niet lang of ook die samenwerking loopt op de klippen. Joostens is nu eenmaal geen groepsspeler. Met de combinatie van gotiek en een Hollywoodiaanse sfeer, gekruid met een flinke dosis erotiek, oogst hij nog meer kritiek. Zijn werk wordt als ‘literair’ gebrandmerkt. Volks uitgedrukt: hij verkoopt te veel cinema. En toch loopt er een rode draad door die ogenschijnlijk tegenstrijdige interesses en film is daar niet vreemd aan.