OKV1966 4ste jaargang

Valerius de Saedeleer is uitsluitend een landschapschilder. Al zijn doeken gelijken op deze boomgaard. Zij zijn van een onthutsende eenvoud: een stuk hemel, een stuk land. De voorgrond is uitgewerkt tot het kleinste detail, de achtergrond suggereert een weidse uitgestrektheid.

Op gevaar af met de deur in huis te vallen, wens ik onmiddellijk te verklaren dat m.i. 'Het IJzertijdperk' behoort tot de allergaafste en allercompleetste meesterwerken van Paul Delvaux. Dit is, in zijn eenvoud en in zijn monumentaliteit een bijzonder schilderstuk, een lyrisch poëma, verrassend, klassiek en toch volkomen van onze tijd. 

Deze 'Piëta' van Albert Servaes is niet slechts een nieuw hoogtepunt in zijn œuvre, doch zelfs tot een van de zuiverste en indrukwekkendste scheppingen van religieuze kunst sinds de middeleeuwen uitgegroeid.

Wat betekent de titel 'Venetië II' ? Giacometti: 'Aangezien ik in het Franse paviljoen der Biennale te Venetië zou tentoonstellen hebben werden ze eenvoudig 'De vrouwen van Venetië' betiteld. 

Van de Madonna van Fouquet gaat een zachte, lichten­de straling uit, weldoende rust en innerlijke vrede, Moeder noch Kind, en geen der engelen gunnen elkaar wederzijds een blik, en geen oog is op het oog van de toeschouwer gericht. 

Om verschillende redenen is de graveerkunst in de zestiende eeuw van zeer groot belang : niet alleen vervulde zij de rol van de hedendaagse fotografie en mechanische reproduktieprocédés maar bovendien werd zij opgevat als onafhankelijke kunsttak. Een zeer goed voorbeeld daarvan is de hier voorgestelde ets van Pieter van der Borcht. 

Leon Spilliaert werd in Oostende geboren in 1881. Zijn prille jeugd valt samen met de bloei van Oostende als internationale badstad, en op het ogenblik dat hij als achttienjarige het penseel voor het eerst ter hand neemt, heeft die bloei zijn toppunt bereikt. 

Met het Portret van een Brugse familie door Jacob van Oost de Oude komen we terecht in Brugge's minder roemrijke 17e eeuw. Inderdaad, de eeuw van Rubens, zo glorierijk voor Antwerpen, is voor Brugge misschien wel de meest bloedloze tijd van zijn geschiedenis geweest. 

Het Antwerps Museum bezit vier paneeltjes van de Italiaan Simone Martini, meester van de Siënese school. Twee ervan stellen de Boodschap aan Onze-Lieve-Vrouw voor. Het derde en het vierde zijn toneeltjes uit de Passie des Heren: het ene toont 'De Lanssteek' - dat hier uitvoerig besproken wordt - het andere 'De Kruisafneming'. 

Het portret, een schepping van de Oudheid, is later weer verloren gegaan. De middeleeuwers waren zozeer op het godsdienstige afgestemd dat er voor het individuele nauwelijks plaats overbleef. Pas in de loop van de 14e eeuw duikt het portret weer op en gaat een grote bloei tegemoet.

Roel D'Haese wordt over het algemeen beschouwd als de belangrijkste Vlaamse beeldhouwer van zijn generatie. Hij beschikt over een krachtige verbeelding en weet die uit te drukken in sterkbewogen vormen. Zijn 'Saraceen', een bronzen sculptuur die hij maakte in 1958 is daarvan een karakteristiek voorbeeld.

Tot het rijk bezit van het Antwerps Museum behoort een klein schilderij dat door zijn uitzonderlijke kwaliteit en zijn subtiel koloriet alle aandacht verdient. Het is een werk van Lucas van Valckenborch die, afkomstig van Leuven, op 26 augustus 1560 in het Sint-Lucasgilde te Mechelen werd ingeschreven en er vier jaar later vrijmeester werd. 

Lismonde is een van die zeldzame kunstenaars die zich hoofdzakelijk wijden aan de tekening. Neemt men bovendien in acht, dat hij dit kunstgenre uitsluitend in wit en zwart beoefent, dan zou men bezwaarlijk zijns gelijke in België kunnen ontmoeten. 

Emile Claus is slechts na een langzame evolutie tot een zuiver, voldragen luminisme gekomen. 'IJsvogels' uit 1891 is in dit opzicht een typisch werk, omdat het nog de kenmerken draagt van een vroegere stijl, maar daarbij volop aan het begin staat van de beste en meest vruchtbare periode uit de carrière van de kunstenaar.

Het schilderij van Servranckx, 'Verheerlijking van het machinisme' , dat hierbij gereprodu­ceerd wordt, is helemaal kenschetsend voor die geo­metrische en mechanistische kunststroming, zoals ze was bij de aanvang, op het ogenblik dat het doek geschilderd werd. Het ontstond in 1923, toen Ser­vranckx zesentwintig jaar oud was.

In reproduktie wordt hier het middenpaneel getoond van het driedelig 'Sacramentsaltaar' dat er in zijn geheel uitziet als een drieluik, wat het in werkelijk­heid niet is, omdat de zijluiken het middenpaneel niet kunnen overdekken. Volgens die traditie heeft Rogier van der Weyden in zijn 'Sacramentsaltaar' het toedienen van de zeven sacramenten in zeven verhalende episodes afgebeeld.

'Nature morte' noemen het de Fransen en de Italianen, en die benaming is juist. 'Stilleven' noemen wij het, en de Duitsers en de Engelsen, en deze betiteling is subtiel. De artiest die als de schepper van de Vlaamse stillevenkunst in de meest algemene zin beschouwd wordt, is de Antwerpenaar Frans Snijders, tijdgenoot van Rubens. 

Over Jacob van Cothem is niet zo veel bekend. Onze beeldsnijder werkte in het eerste kwart van de zestiende eeuw, was lid  van de Sint-Lucasgilde, trouwde met Cordula de Hont en woonde in het huis 'den Slotel' , in de 'Kemmerstrate'. Driemaal werd bij hem voor Averbode een retabel gekocht, waarvan slechts dit ene van zijn hand is overgebleven. 

Dit wordt zomaar wat mijmeren over glas. Over het materiaal 'glas' en over drie, tamelijk willekeurig gekozen voorwerpen die uit dat materiaal vervaardigd zijn.

Nagenoeg honderd jaar geleden, in 1865, schilderde Leys dit portret van zijn dochter Lucie. Enkele jaren vroeger had hij reeds zijn zoon Julien geportretteerd; een jaar later volgden als tegenhangers het imponerende zelfportret en het zeer gevoelige portret van zijn vrouw; een waar familie­album dat men kan bewonderen in de Leys-zaal van het Museum te Antwerpen. 

Voor dit paneel van middelmatig formaat werd te Brugge een plaats ingeruimd naast de meesterwer­ken van de Vlaamse Primitieven in het Groeningemu­seum. Het stelt een geknielde dame voor, met haar patrones, de heilige Elisabeth van Hongarije. 

Géricault heeft geen omvangrijk œuvre nagelaten. Door  zijn vroegtijdige dood was zijn produktie niet zeer groot, en zijn beeltenis van de 'Waanzinnige moordenaar' uit het Museum voor Schone Kunsten te Gent is wel een der weinige schilderijen van Géricault die zich in ons land bevinden. 

Het Museum voor Moderne Kunst te Brussel bezit drie doeken van Paul Gauguin, een der voornaamste baanbrekers der moderne kunst. Het zonnig landschap 'Le Pouldu'  en het kleurrijk portret van Suzanne Bambridge wijzen er op dat hij aanvankelijk in de stijl van het impressionisme werkte. De definitieve, revolutionaire Gauguin openbaart zich echter in zijn ontroerend doek 'Calvarie'.

Op 13 augustus 1506 schreef Giovanni Balducci aan Michelangelo o.m. het volgende : 'Zendt het [beeld] naar Vlaanderen, namelijk naar Brugge'. Het beeld dat hier bedoeld wordt is de witmarmeren Madonna van Michelangelo in de O.-L.-Vrouwkerk te Brugge.

Onder de bui­tenlandse kunstwerken die voor de eretitel mees­terwerk in aanmerking komen dient Ribera's 'Marsyas door Apollo gevild' te worden gerekend. Dit doek van grote afmetingen heeft zijn betekenis te danken aan zijn hoge schilderkunstige kwaliteit en het feit dat het representatief is voor het oeuvre van Ribera.

Over het leven van Joachim Beuckelaer is bitter weinig bekend. Het hier besproken schilderij wordt conventioneel be­titeld als 'Groenteverkoopster', alhoewel het niet zo heel zeker is dat de schilder zijn onderwerp aldus heeft bedoeld.

Het schilderij 'Marteldood van de H. Catharina' wordt niet zozeer besproken in de overtuiging dat het een topwerk is van de Nederlandse schilderkunst maar omdat het geschilderd is door Karel van Mander, die wereldberoemd werd door het 'Schilder-boek' dat hij in 1604 heeft uitgegeven. Met dat boek luidt hij de, in het Nederlands gestelde biografische kunstgeschiedenis in.