OKV2025.6
We herkennen ze moeiteloos: de stoere held en de devote moeder. De brutale schurk en de verleidelijke zondares. Sinds eeuwen vullen deze netjes afgebakende personages de muren van kerken, paleizen, salons en musea. Deze archetypische weergaven van mannen en vrouwen zijn zo vanzelfsprekend dat we ze zelden in vraag stellen. Maar wat als musea dat nu eens wél doen: hoe worden kunstenaars beïnvloed door heersende genderrollen en hoe geven ze die zelf, al dan niet bewust, mee vorm?
Cécile Douard, Boraine, 1892, Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel
Gender mag dan al een vaak aangehaald begrip zijn in actuele debatten, toch blijft de term bij velen verwarring zaaien. Simpel gesteld is er een onderscheid tussen het biologisch geslacht, of de bij de geboorte aanwezige geslachtskenmerken, en het cultureel geslacht of gender. Dat cultureel geslacht zijn de normen en waarden, verwachtingspatronen en taboes gekoppeld aan een biologisch geslacht. En die gendernormen zijn niet in steen gebeiteld, maar onderhevig aan verandering. Afhankelijk van welke cultuur of historische periode belicht wordt, zullen andere gendernormen domineren. Het ideale vrouwbeeld in de Griekse stadstaat correspondeert bijvoorbeeld niet noodzakelijk met dat in de eenentwintigste eeuw. Dit soort evoluties in verwachtingspatronen gebeurt niet in het luchtledige, maar wordt gestimuleerd door tal van socio-economische en culturele aspecten. Ook visuele representaties vormen een ideale manier om na te gaan hoe maatschappijen in het verleden dachten over man-vrouwverhoudingen, seksuele verlangens, genderidentiteiten enzovoort.
Tegenwoordig zijn musea zich hier steeds meer van bewust. De voorbije jaren is gender het onderwerp geweest van talloze intrigerende tentoonstellingen, ook via minder evidente collecties. Zo bewees het Leeuwardse Keramiekmuseum met Sexy Ceramics (2016-2017), dat zelfs keramiek een heuse gendergeschiedenis met zich meedraagt: van seksscènes op klassieke Griekse vazen tot het oeuvre van Louise Bourgeois. Maar ook prestigieuze musea zoals het Musée d’Orsay in Parijs of het Metropolitan Museum of Art in New York sprongen op de kar met uiteenlopende thematische tentoonstellingen.