De onuitspreekbare zonde. Sodomie in de Zuidelijke Nederlanden (1400-1700) is een boek als een glorieus kijkgat dat een onbelicht stuk geschiedenis onder de aandacht brengt. De afgelopen jaren maakte een nieuwe generatie historici furore door genegeerde gemeenschappen aan het brede publiek te presenteren, gaande van gekoloniseerde gebieden tot vrouwen en een waaier aan lgbtqia+-tinten. Eén van die historici is OKV-redacteur Jonas Roelens (1990).
Albrecht Dürer, Het mannenbad, 1496-1497, houtsnede, 38,7 x 28,2 cm, Rijksmuseum, Amsterdam
Zijn stem vulde al menige huiskamer als alwetende encyclopedie van alles wat raar lijkt, telkens hij opgebeld wordt door Sofie Lemaire voor De wereld van Sofie. Datzelfde kraakheldere geluid, dat geduldig de bredere context schetst en zo een kluitje clichébeelden naar de prullenbak verwijst, hoor je ook tijdens het lezen van De onuitspreekbare zonde. Met groot empathisch vermogen vertaalde Roelens zijn meermaals bekroonde proefschrift over de perceptie en vervolging van sodomie naar een meeslepend publieksboek. Hierin behaagt hij zowel een breed publiek als hardcore historici. Op levendige wijze troont hij je langs een belangrijk maatschappelijk verhaal, gestoffeerd met inspirerende zijsprongen, bijlagen en een uitgebreide bibliografie waarin je zo diep kan verdwalen als je zelf wil.
Roelens behandelt de vervolging van sodomieten in Antwerpen, Brugge, Brussel, Gent, Ieper, Leuven en Mechelen in een tijdspanne van driehonderd jaar. Dat klinkt als een brede afbakening, maar de auteur houdt de teugels strak in handen. Zoiets lukt alleen wanneer je je volledig vertrouwd hebt gemaakt met een onderwerp. Zijn onderzoek getuigt dan ook van jarenlang zorgvuldig en liefdevol archiefwerk om deze ‘onuitspreekbaren’ – 406 personen in totaal – uit de anonimiteit te halen. Allerhande juridische documenten, van droge baljuwrekeningen tot folterverslagen, en narratieve bronnen, zoals volkstalige teksten over de zeven hoofdzonden, dienden als vertrekpunt. Ze werpen licht op de beleving van homo-erotische verlangens en de verschillende manieren waarop anderen hiertegen reageerden.
