Tussen 1886 en 1904 maakte James Ensor 129 etsen. Zonder veel technische bagage ging hij aan de slag met koperplaten en zuurbaden en kwam hij tot vernieuwende, bevreemdende prenten die nog steeds inspireren. Voor Ensor was etsen een mysterieuze, haast alchemistische activiteit. Het resultaat van die experimenteerdrang is nu te zien in Museum Plantin-Moretus.
James Enosr, De wraak van Hop-Frog, 1898, Ets (koper), 350 x 242 mm, Staat III/III, handgekleurd met transparante waterverf, Museum voor Schone Kunsten, Gent, inv. 1998-B-112, T. 112
In mei 1939 schonk James Ensor (1860-1949) een ets aan het toen pas opgerichte Stedelijk Prentenkabinet van Antwerpen. Hij was daarmee een van de eerste kunstenaars van buiten de stad in de collectie. Toen de ondernemersfamilies Fester en Speth hun verzamelingen aan het museum schonken, breidde de Ensorcollectie van Plantin-Moretus uit tot een van de grootste in het land. Die bestaat vandaag uit maar liefst vijftien tekeningen, vier lithografieën en honderdvierentachtig afdrukken van honderd verschillende etsen.
Even belangrijk als de afgewerkte prenten zijn op Ensors staten van verbeelding de voortekeningen, etsplaten en - al dan niet geslaagde - experimenten. Nadat een beeld in het metaal - koper of zink - is geëtst, wordt het vaak verbeterd of aangepast. Soms om fouten te herstellen. Soms omdat de kunstenaar niet tevreden is. Elke aanpassing zorgt voor een andere afdruk, een andere staat. Die staten laten niet alleen zien hoe het beeld evolueerde, ze geven een inkijk in het creatieve proces. Naar opeenvolgende staten kijken is als meedenken met Ensor.
Dat aftasten kon ver gaan. Mijn geskeletteerd portret etste Ensor oorspronkelijk natuurgetrouw naar een foto van zichzelf. Vanaf de tweede staat graveerde hij lijnen bij tot in plaats van de jonge kunstenaar, een lugubere schedel in de lens keek. Daarmee veranderde hij niet enkel de artistieke zegging, maar ook de betekenis: de vergankelijkheid kijkt toe.
