Kunst in openbare ruimte: Dromen zijn bedrog, maar niet altijd

Bren Heymans zal het misschien niet graag horen, dat ik hem voor een dromer hou.  Deze jonge kunstenaar is namelijk een pragmaticus en dat maakt zijn dromen net zo boeiend.

Ik bezoek Bren Heymans in zijn atelier op het HISK, voluit het Hoger Instituut voor Schone Kunsten te Antwerpen.  De campus van de school is gelegen aan de Lange Leemstraat, in de gebouwen van het vroeger militair hospitaal. Achter de kasteelachtige torens van een neogotisch poortgebouw ligt een stukje militaire industriële archeologie.

De mix van vergane glorie en ongestoord verval werkt niet deprimerend. Als het gras maar hoog genoeg tussen de kasseien groeit, hangt hier zelfs een rustgevende sfeer. Het complex herbergt bovendien tien­tallen ateliers van uiteenlopende afmetingen. Het programma van het HISK is inderdaad vrij eenvoudig. Het biedt jonge afgestu­deerde beeldende kunstenaars de kans om in een eigen atelier zelfstandig en in een professioneel klimaat hun werk te ontwik­kelen, los van vaste studieprogramma's, maar deskundig begeleid en gestimuleerd.

De vroegere ziekenzalen waarover Bren Heymans beschikt zijn twee achter elkaar liggende ruimten, strak van structuur, met een mooie lichtinval. Zieken zullen er zich miserabel gevoeld hebben, maar een kunstenaar kan zich midden in de stad geen rustigere, cleanere ruimte dromen. Bren Heymans is net geen dertig, afgestudeerd aan de Academie van Antwerpen. Zijn rich­ting was Monumentale Kunsten. Een keuze die hij met een fijne glimlach als een eerder gunstig toeval bestempelt. Op dat monumentale laat hij zich niet echt vastpinnen, maar het houdt hem wel dege­lijk bezig.  Hij troont mij mee naar een maquette en enkele foto's.

Bren Heymans: "Ik ben net terug van een verblijf van enkele maanden op het eiland Sawu in Oost-Indonesië. Ik heb er aan twee projecten gewerkt: een watercondensatie­tent en een serre." Verrassend en niet bepaald monumentaal. De aard van de projecten zou eerder naar ontwikkelingssamenwerking verwijzen, de uitvoering naar zachte technologie. Of vergis ik mij? Bren moet al vaker dit soort opmerkingen gehoord hebben, al dan niet gekruid met een hatelijke ondertoon.

Heymans: "Je kan, je mag de zaken niet losmaken van de plaatselijke omstandigheden. Je moet weten dat Sawu één van de meest geïsoleerde en armste eilanden van Indonesië is. Er is een probleem van droogte; waterbronnen zijn schaars. Als gevolg is er een groot tekort aan groenten en fruit en dat heeft nefaste gevolgen voor de gezondheid van de bevol­king. Tijdens mijn prospectie heb ik de toestand grondig in mij opgenomen en ik bestudeerde tegelijk de plaatselijke archi­tectuur. De traditionele huttenbouw is fasci­nerend. Hiërarchie, vaste regels die als zinvol ervaren worden en niet als holle superstitie. De bevolking is erg aan haar tradities gehecht. Zij ondergaat dus ook de schaarste die haar ondergang kan bete­kenen.  Ik vond dat er iets aan de kern van het probleem moest gedaan worden, met moderne technieken, gekoppeld aan eerbied voor traditie. De serre is dus opge­trokken uit het plaatselijke bouwmateriaal, de lontarpalm, in de traditionele skeletten­bouw met overhangend dak, bekleed met plastic."

Op de reeks foto's die Bren Heymans mij toont, zie ik de serre helder afsteken tegen de schaduwrijke hutten. De volumes zijn identiek, maar het plastieken bouwsel licht op, als een schrijntje vol wondere voort­brengselen. Heymans: "Het is natuurlijk niet de bedoe­ling om aan grootschalige cultuur te doen. Voor het plaatselijk niveau is het gebouwtje uitstekend geschikt en de herkenbaarheid speelt mee."