OKV2006.5
Al sinds de prehistorie tooit de mens zich met versierselen om zich van anderen te onderscheiden, om zich te beschermen of om te imponeren. In de Westerse wereld, vanaf de twaalfde eeuw, spelden mensen uit alle lagen van de bevolking sieraden op. Ze variëren van massaproductie uit eenvoudige materialen tot unieke gouden exemplaren. De middeleeuwse voorloper van onze pin en badge luistert naar de naam 'insigne' of 'enseigne'.
Individuen en groepen maakten toen - en maken nu nog steeds - gebruik van sieraden om een imago aan te meten. Het identiteitsteken benadrukt de positie die de persoon binnen de maatschappij inneemt of wenst in te nemen. Wat het middeleeuwse insigne verbeeldt moet behoren tot de parate kennis van de bevolkingslaag waarin de drager van het sieraad zich beweegt. Alleen als de voorstelling gelezen en begrepen wordt, is het insigne zinvol en krijgt het betekenis.
Een insigne staat niet op zich; het is nooit louter sierend. Het is een materiële herinnering aan een belangwekkende gebeurtenis, een groter object, een gedenkwaardig epos. Het meest aansprekende aspect van dit verhaal is op de insignes afgebeeld, wat zorgt voor grote en makkelijke herkenbaarheid. Het insigne functioneert zo als geheugensteun, die de drager moet helpen de herinnering levendig te houden. En tegelijk is het een boodschapper naar de medemens die, geprikkeld door het visuele kleinood, zijn interesse voor dit verhaal voelt aanwakkeren.
Tussen de late twaalfde en de zestiende eeuw ontstaat een enorme variëteit van massaal geproduceerde, zeer goedkope sieraden. Elk van hen voldoet meestal aan twee eigenschappen: het is gelukbrengend en kwaadafwerend.
Vandaag nodigen de speldjes ons uit om de laatmiddeleeuwse wereld van dichtbij te bekijken. Precies in die periode wordt de visuele cultuur enorm belangrijk; een ontwikkeling die niet meer zal stoppen. Het visuele vocabularium van de insignes gaat daarbij dwars door alle sociale lagen van de bevolking heen. Ze gunnen ons een boeiende en geestige blik op de laatmiddeleeuwse leefwereld.
