OKV2013.1
Omgeving Robert Campin, Altaarvoorhangsel of Antependium met de aankondiging, Zuidelijke Nederlanden (Doornik?) ca. 1400-1410, borduurwerk in zijde, wol, borduurwerk en tempera,
op Noord-Italiaans zijden damast, 87 x 200 cm. Rijsel, Palais des Beaux-Arts
Omstreeks 1400 werd in Brugge een aantal liederen, gebeden en gedichten samengebracht in een handschrift. Bijna 500 jaar bleef dit handschrift onder de radar, rustend in een privébibliotheek. Rond het midden van de negentiende eeuw werd het voor de eerste maal uitgegeven en groeide stilaan zijn faam. Enkele decennia later kreeg het zijn roepnaam: het Gruuthusehandschrift, omdat op de tweede folio van het handschrift het wapen van Lodewijk van Gruuthuse staat afgebeeld.
Het Gruuthusehandschrift is een belangrijke bron voor de Middelnederlandse letterkunde en de laatmiddeleeuwse stedelijke cultuur. De teksten die in het handschrift zijn opgenomen, gunnen ons een blik op verschillende aspecten van cultuur en mentaliteit van een bepaalde, bemiddelde klasse binnen de internationale handelsstad Brugge.
De tentoonstelling Liefde en Devotie - Het Gruuthusehandschrift neemt het Gruuthusehandschrift en zijn inhoud als uitgangspunt en rode draad en belicht vandaaruit een aantal van deze aspecten: muziek, liefde, ‘const’ (kunst en kunde), gezelschap (ambachten, broederschappen, vriendengroepen) en devotie. De laat veertiende- en vroeg vijftiende-eeuwse voorwerpen die rond deze thema’s bij elkaar gebracht werden, materialiseren de teksten. Zij getuigen ervan hoe de gebruiken waarover in de teksten gesproken wordt ook écht leefden: het smachten van de hoofse minnaar wordt verbeeld op kistjes die als liefdesgeschenk werden gegeven; in wereldlijke sculptuur treft men musicerende lieden aan; gebruikssporen op gebedenboeken getuigen van de persoonlijke devotie. Bovenal blijkt dat deze verschillende aspecten nauw met elkaar verweven zijn en dat wat tegengesteld lijkt toch samengaat: de hoofse en de platvloerse teksten in het Gruuthusehandschrift, de liefde voor een vrouw en voor de Maagd Maria, een gebruiksvoorwerp dat uitermate kunstzinnig is uitgewerkt. Het Gruuthusehandschrift fungeert als het ware als gids bij een bezoek aan Brugge tijdens de late middeleeuwen.
In dit OKV-nummer wordt regelmatig verwezen naar de teksten uit het Gruuthusehandschrift (aangeduid als GH I/II/III.x). Alle teksten zijn te raadplegen via de website van de KB, Nationale Bibliotheek van Nederland: https://www.kb.nl/ontdekken-bewonderen/topstukken/gruuthusehandschrift