OKV1997.2
Speelkaarten vallen uit de boot in een ideale samenleving, althans volgens Thomas Morus in zijn Utopia, maar in Turnhout zijn ze een onloochenbare realiteit. Sedert 170 jaar worden hier speelkaarten gedrukt, nu ruim 600.000 spellen per dag.
Het kaartspel is eindeloos speelgoed, populair in de hele wereld. Met één spel kaarten zijn honderden spelletjes mogelijk, van snel en simpel tot langdurig en moeilijk. Het spel spreekt nobele en minder nobele gevoelens aan, want ook messentrekkers en valsspelers bestaan al zo lang als het kaartspel zelf. Moralisten en predikanten aarzelden daarom niet om het een uitvinding van de duivel te noemen.
Ook al kan het kaartspelen niet tot de schone kunsten worden gerekend, sommige kaarten behoren daar wel degelijk toe. Heel wat spellen zijn immers niet bedoeld om ermee te spelen en worden met veel zorg en kunstzinnigheid gemaakt. Fantasiespellen bekoren verzamelaars en kunstminnaars; propagandaspellen willen overtuigen van een politiek standpunt; souvenirspellen laten terugdenken aan toeristische trekpleisters en reclamekaarten proberen producten en diensten te verkopen. Dergelijke kaarten zijn meer dan louter speelgoed en vormen een uitgelezen troef voor een museum.
Deze troef wordt in Turnhout op tafel gelegd. Het Nationaal Museum van de Speelkaart dankt zijn ontstaan aan een unieke traditie van kaartenmakers. Uiteraard gaat de grootste aandacht naar de Turnhoutse context: naar kaartenmakers in de Nederlanden, waarvan Turnhout de traditie verderzet; naar de industriële revolutie, toen de speelkaartenindustrie zich ontplooide; naar de machines waarmee kaarten werden vervaardigd en naar de kaarten die vanuit de Kempen over de hele wereld werden uitgevoerd.
In 1965 stelden enkele inwoners van Turnhout vast dat aan het bekendste product van hun stad nauwelijks aandacht werd besteed. Om hier iets aan te doen richtten ze een vereniging op. Het Turnhout Wereldcentrum van de Speelkaart vzw wou alles wat te maken had met het vervaardigen van speelkaarten redden en uitbouwen tot een toeristische trekpleister annex documentatiecentrum, samengebracht in een museum. Het idee werd getest met enkele tentoonstellingen. De massale belangstelling bewees dat er muziek in zat.
