Duizend jaar graafschap Loon - Limburg tussen staf en troon

In de Landcommanderij van Alden Biesen loopt een boeiende tentoonstelling over de geschiedenis en de culturele rijkdom van een Vlaamse provincie met diepe wortels die niet in de Nederlanden liggen.

De oudste betrouwbare vermelding van iemand uit het Loonse gravengeslacht is het grafschrift van prins-bisschop Balderik II van Luik. Hij bekleedde de Luikse cathedra van 1008 tot 1018. Duizend jaar geleden dus.

Het territorium van het graafschap Loon kwam grotendeels overeen met dat van Belgisch Limburg. In 1815 haalde koning Willem I van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden het in zijn hoofd om het voormalige graafschap Loon en het huidige Nederlands Limburg ‘Limburg’ te noemen, naar het sinds 1288 Brabantse hertogdom Limb(o)urg aan de Vesder.

Loon vormt een vergeten stuk Belgische geschiedenis. Het graafschap en het prinsbisdom Luik behoorden nooit tot de Nederlanden. Van bij hun ontstaan lagen ze in het Heilig Roomse Rijk der Duitse Natie. Tot 1795. Zelfs in het geschiedenisonderwijs blijkt het graafschap Loon vaak hoogstens een voetnoot waard. Wellicht omdat het nieuwe België in 1830 niet graag herinnerd werd aan een Duits verleden, nog minder na 1918 en 1945. Ook Duitse historici hebben de regio losgelaten. Een niemandsland. De graven van Loon speelden nochtans een vooraanstaande rol en lieten in eigen land en elders een boeiend patrimonium na: abdijen, burchten en stedenschoon.

Van het Luikse kathedraalkapittel en zijn vertegenwoordiger, de prins-bisschop – de staf – kregen de Loonse graven hun territorium in leen, van de Duitse keizer – de troon – de grafelijke rechten. Balanceren tussen staf en troon bleek dus maar al te vaak een noodzaak. Twee onwettige opvolgingen deden het graafschap in 1361 aan de leenheer, de prins-bisschop van Luik, toevallen. Van de keizer ontving die nu het grafelijk ambt. Al zijn opvolgers werden zo ook graaf van Loon. Van 1361 tot 1795.