Vrouwen op bezems - De heksen van Bruegel

Nadat de tentoonstelling De heksen van Bruegel in het Museum Catharijneconvent in Utrecht te zien was, is nu het Sint-Janshospitaal in Brugge aan de beurt. De heksen krijgen vrij spel op de spatieuze zolder van het middeleeuwse hospitaal.

Het huidige clichébeeld dat we van heksen hebben blijkt eeuwen geleden uitgevonden te zijn. Goed mogelijk dat twee prenten van Pieter Bruegel I (1525/30-1569) uit 1565 dat iconische beeld van een helleveeg op een bezem hebben geïnstitutionaliseerd. Die twee prenten, Sint-Jacob bij de tovenaar en Sint-Jacob en de val van de tovenaar, werden gesneden door de freelancer Pieter van der Heyden. Het was dan weer Bruegels befaamde prentuitgever Hieronymus Cock (1518-1570) die verantwoordelijk was voor de uitgave en de verspreiding van dat beeld. Zijn uitgeverij In de vier winden lag op de hoek van de Katelijnevest en de Lange Nieuwstraat in Antwerpen.

Cocks achtergrond als schilder zorgde ervoor dat hij een neus had voor wat nieuw was op artistiek vlak en wat zou aanslaan bij een breed publiek. Iets meer dan twintig jaar had hij nodig om zich te ontpoppen als de succesvolste prentuitgever van zijn tijd. Dat succes was onder meer te danken aan zijn samenwerking met Bruegel. Meer dan zestig bladen ontwierp het genie uit Brabant voor Cock. Prenten waren een soort van surrogaatschilderijen. In die tijd bestond er voor kunstenaars geen efficiëntere manier om beelden te verspreiden. Wat fotografie, televisie, en sociale media vandaag zijn, dat was grafiek toen. Bruegels heksenbeeld ging viraal.