OKV2025+
Permeke, De expressie van het diepmenselijke
Voorplat: Constant Permeke, Moederschap, 1929, olieverf en houtskool op doek, 180 x 90 cm, Permekemuseum Jabbeke | Mu.ZEE Oostende Foto: Steven Decroo
In 1928 kocht Constant Permeke (1886-1952) in Jabbeke een stuk grond, omgeven door polders, akkers en velden. De kunstenaar zocht naar stilte en connectie met de natuur. Het huis zou hij zelf hebben ontworpen. Aan een bevriend architect, Pierre Vandervoort, vroeg hij om zijn schetsen uit te werken in plannen. Permeke koos voor een vernieuwende woning in een functioneel modernistische stijl.
Na het overlijden van de kunstenaar in 1952 stelden zijn kinderen het domein open voor het publiek. Het was de uitdrukkelijke wens van Permeke om van zijn woonhuis een museum te maken. Enkele jaren later kocht de Provincie West-Vlaanderen het huis en de collectie aan, sinds 2018 in beheer van de Vlaamse overheid. Het gebouw was toe aan een grondige opknapbeurt. Na renovatiewerken heropende het Permekemuseum in maart 2024. Voortaan organiseert het museum jaarlijks twee tentoonstellingen. Hedendaagse kunstenaars uit binnen- en buitenland worden tijdens de zomer uitgenodigd om hun werk in het beeldhouwatelier en in de tuin te laten resoneren met Permekes oeuvre. De wintertentoonstellingen gaan onverdeeld naar Permeke zelf, met aandacht voor zijn denken en doen en laten. Ook de tuin onderging een grondige renovatie en is nu een ecologische plek waar biodiversiteit en experiment centraal staan.
Zaalzicht schildersatelier, zomer 2024, Permekemuseum Jabbeke.
In deze publicatie lees je hoe Constant Permeke, wiens oeuvre weliswaar tot het expressionisme wordt gerekend, een veelheid aan registers geïnspireerd door het modernisme en het humanisme exploreerde. Aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog was hij al vertrouwd met de internationale kunststromingen en het ontluikende modernisme. Vijf jaar verbleef hij op het Britse platteland, ver van het rauwe oorlogsgeweld en het artistieke leven. In deze periode van isolatie ontwikkelde hij een heel persoonlijke stijl, met aandacht voor het diepmenselijke.
In ‘Tussen zee en polders’ komen deze voor Permeke inspirerende plekken aan bod. Ze duiken op in zijn schilderijen, samen met de vissers en de landbouwers, die net als hij innig verbonden waren met de natuur. Permeke schilderde zijn leven lang de zee, die hij zag als een weerspiegeling van zijn eigen emoties. En zoals hij in Oostende in de jaren 1920 zich tussen de vissers mengde, zo begaf hij zich in Jabbeke tussen de boeren.
Was, ten slotte, het jaar 1929 een artistiek hoogtepunt? En wat betekende het expressionisme voor Permekes werk? In de jaren 1920 kreeg Permeke internationale erkenning. Hij nam deel aan belangrijke tentoonstellingen in binnen- en buitenland, samen met grote namen uit de kunstgeschiedenis, zoals Georges Braque, Amedeo Modigliani, Ossip Zadkine, Pablo Picasso en vele anderen. Zijn succes reikte van Frankrijk over Nederland, Zwitserland, Zweden tot zelfs in Brazilië. In de internationale pers werd hij bewierookt als “de meest prominente figuur van zijn generatie”, “misschien de grootste schilder van Europa”, “de diepste, de meest menselijke”.