Paul van Ostaijen - Veel meer dan een dichter

Was Paul van Ostaijen (1896-1928) niet stiekem liever een beeldend kunstenaar geweest? Het is uiteraard onmogelijk om die vraag te beantwoorden. Misschien is ze ook een beetje onzinnig. Maar als één ding helder naar voren komt uit de prachtige biografie die Matthijs de Ridder over het korte leven van de Antwerpse dichter schreef, dan is het dat zijn leven een voortdurende zoektocht was naar de betekenis van kunst, de waarde van kunst en de rol van kunst in de samenleving.

Al was hij zelf een dichter, Van Ostaijens liefde voor kunst ging veel verder dan de poëzie en de literatuur. Nog voor hij – gepubliceerd - aan het dichten ging, schreef hij voor tal van Antwerpse kranten en bladen recensies over tentoonstellingen, waarbij hij zijn voorkeuren en theorieën niet alleen tussen de regels liet blijken. Als autodidact - zelfs de middelbare school haalde hij slechts met de hakken over de sloot - werd hij een pleitbezorger van het modernisme, waarbij het futurisme, kubisme en de vertegenwoordigers van Der blaue Reiter vaak onder één en dezelfde noemer van het expressionisme werden gevat. Hij schreef als een van de eersten over het werk van kunstenaars als James Ensor, Rik Wouters, Floris en Oscar Jespers en Paul Joostens.

Dat het Van Ostaijen menens was met zijn zoektocht naar de betekenis van kunst, bleek al als tiener. Als dertienjarige verdiepte hij zich in Wat is kunst? van Lev Tolstoj. Later gaf hij in een lezing toe dat hij niet alles had begrepen wat de Russische schrijver schreef, maar dat Tolstojs oproep tot oprechtheid voor hem altijd een leidraad is gebleven, zowel in zijn eigen werk als in de beoordeling van het werk van anderen. Zeggen waar het op staat is belangrijk, maar ook blijven discussiëren over wat kunst precies is. En dat zou hij zijn hele leven blijven doen, in recensies, essays en lezingen.