Het Huis van Alijn (Museum van het dagelijks leven) brengt een originele expo over onze zoektocht naar een lang, gezond en gelukkig leven. De reflex om het lichaam te verzorgen was het gevolg van de toegenomen kennis over de werking van ziektekiemen. Doorheen de twintigste eeuw verschoof de focus van een schoon naar een mooi lichaam.
Voorzorgsmaatregelen van de stad Antwerpen ter bestrijding van tuberculose via schoolschriftjes (ca. 1920-1930, Collectie vzw De School van Toen, Gent)
Persoonlijke hygiëne en lichaamsverzorging is een van de thema’s in de tentoonstelling Ja santé! Het streven naar een gezond en lang leven is niet nieuw, dat was begin twintigste eeuw ook al een hot topic. Met richtlijnen, getuigenissen en reclames werden mensen aangespoord om het steeds ‘beter’ te doen. De expo belicht hoe we hiermee omgaan, wat het effect is van sociale druk, hoe ideeën over wat gezond is veranderen en welke impact ze hebben op ons fysiek en mentaal welzijn.
Wetenschappelijke inzichten over de verspreiding van ziektekiemen zorgden eind negentiende eeuw voor een toenemende aandacht voor de volksgezondheid in West-Europa en de Verenigde Staten. Prioritair was het vernietigen van ziektekiemen en het voorkomen van besmettingen. Het recept was een gezonde, ordelijke en propere omgeving, aldus de hygiënische beweging, die ook in België stevige voet aan de grond kreeg. Deze beweging van hygiënisten, artsen en stedenbouwkundigen ontstond voornamelijk vanuit een sociaal en economisch besef dat de vaak erbarmelijke leefomstandigheden van de lagere klassen leidden tot een grotere vatbaarheid voor ziekten en epidemieën. Door de hygiëne te verbeteren, bestreed men ook de sociale ongelijkheid. Grote inspanningen op het vlak van watervoorziening, riolering en huisvesting moesten de waterconsumptie verhogen en de publieke hygiëne verbeteren.
Maar openbare hygiëne had weinig zin als een goede en correcte lichaamshygiëne binnen het huisgezin ontbrak. Hygiënisten richtten zich daarom op het individu. Wat kon de burger zelf doen voor een ziektevrij en schoon lichaam, om zo bij te dragen tot ieders gezondheid? Om ziekten en epidemieën zoals tbc op nationaal niveau te bestrijden, werd het persoonlijke en collectieve belang met elkaar verbonden. Dat deed men met uitgebreide gezondheidscampagnes van lokale en nationale overheden in de vorm van affiches in het straatbeeld en wandplaten en boekjes op school. Burgers werden eraan herinnerd dat ze verantwoordelijk waren voor hun eigen gezondheid en dat dit gekoppeld was aan de gezondheid van anderen.
