Het Sportmuseum - een musée imaginaire?

OKV1998.4

Koop in onze winkel

Wanneer één van de medewerkers van het Sportmuseum Vlaanderen vertelt voor welke instelling hij werkt, volgt steevast de vraag: 'een sportmuseum, interessant, en waar bevindt zich dat?'. In plaats van een adres, krijgt de vraagstel Ier meteen een exposé over het feit dat een museum meer is dan een statig gebouw waarin objecten tentoongesteld staan. En dat is makkelijk te verklaren: het Sportmuseum beschikt namelijk (nog) niet over zo een vanzelfsprekend uithangbord als een permanent toegankelijke tentoonstelling. En het begrip museum wordt nu eenmaal automatisch geassocieerd met die meest herkenbare functie. De meest herkenbare, maar zeker niet de enige functie. Zoals de International Council of Museums het definieert, is een museum een instelling die de materiële getuigenissen van de mens en zijn omgeving verwerft, bewaart, bestudeert en publiek toegankelijk maakt. De permanente tentoonstelling ressorteert onder de vierde functie, de publieksfunctie. Toch is die permanente tentoonstelling niet het enige instrument dat musea ter beschikking staat in hun communicatie met de maatschappij.

En zo komen we terug op de vraagsteller van daarnet. Hoewel het Sportmuseum Vlaanderen niet in de Museumgids, van Oostende tot Maaseik, voorkomt is het meer dan een musée imaginaire. Het Sportmuseum ontwikkelt een museale werking rond de sport.

Sport is een fenomeen dat in de loop van deze eeuw een bijzondere plaats heeft ingenomen in onze maatschappij. Getuige daarvan niet alleen de ruimte die ervoor gereserveerd wordt in kranten, tijdschriften en zendtijd van radio en televisie, maar ook het grote aantal mensen dat één of andere sport actief beoefenen. Het is dan ook niet meer dan terecht dat in Vlaanderen, zoals in de ons omringende landen, een thema-museum rond deze wel zeer bijzondere cultuuruiting ontwikkeld wordt.

Het relatieve comfort van een loopfiets op kasseien aan den lijve ondervinden, zegt meer dan honderd woorden (Openluchtmuseum Bokrijk, 1997). Foto: Sportmuseum Vlaanderen

Het Sportmuseum Vlaanderen v.z.w. vervult deze functie sedert een tiental jaren voor de Vlaamse Gemeenschap. In de museumdepots bevinden zich duizenden voorwerpen die betrekking hebben op de geschiedenis van de sport, van sportmaterieel en trofeeën, over archiefstukken en boeken, tot affiches en kunstwerken.

Ze hebben alle betrekking op de cultuur van de homo movens. De term sport wordt in de benadering breed geïnterpreteerd. Naast de alom bekende, mondiaal verspreide moderne sport, wordt in het Sportmuseum ook bijzondere aandacht besteed aan de traditionele volkssporten. Vlaanderen is rijk aan deze, veelal regionaal beoefende, vormen van sportieve recreatie. Denken we hierbij aan de diverse bolspelen, werpspelen en vooral de schietsporten met hand- en kruisboog. Sporten die door onze roemrijke schilders als Bruegel, Teniers en andere meermaals werden afgebeeld. In de collectie sportmaterieel van het Sportmuseum Vlaanderen vinden we dus niet alleen voetbalschoenen en koersfietsen, maar ook oude handbogen, houten bollen en zelfs een colfstok, een Vlaamse voorloper van de alom bekende golfclub. De studie van de collectie en de sporticonografie, vormt een nieuwe invalshoek om de uitstraling van Vlaanderen in de loop van de geschiedenis te ontdekken.

De collectie wordt, zoals het hoort, beschreven, geïnventariseerd en geconserveerd. Door inventarisatie op een geautomatiseerd bestand is ze zowel voor de eigen medewerkers als voor andere belangstellenden toegankelijk. De bibliotheek van het Sportmuseum Vlaanderen is ook via internet raadpleegbaar.

De studie van de eigen en andere collecties is de basis voor publicaties en andere publiekgerichte acties. Het kwartaaltijdschrift Sportimonium geeft de weerslag van wat er op het domein van de sportgeschiedenis en sportmuseologie reilt en zeilt.

In samenwerking met diverse actoren in het culturele veld worden tentoonstellingsprojecten opgezet. In het Modemuseum te Hasselt werd de tentoonstelling Sport en Mode gerealiseerd, in het Openluchtmuseum Bokrijk de tijdelijke tentoonstelling de Velo en de permanente tentoonstelling de Uitspanning, in de Universiteitsbibliotheek te Leuven de tentoonstelling En Garde! schermen verbeeld van duel tot spitstechnologie. Het sportmuseum zou zijn naam oneer aandoen als deze manifestaties zich zouden beperken tot het statisch tentoonstellen van collectiestukken.

Het is geen toeval dat de sport haar grote bloei gekend heeft in de eeuw waarin ook film en televisie tot ontwikkeling kwamen. Waar mogelijk worden dan ook de bewegende beelden in tentoonstellingen geïntegreerd. Maar sport blijft een uitermate dynamisch gegeven. Zelf beleven is het adagium. Op de diverse tentoonstellingen wordt getracht de bezoeker het getoonde aan den lijve te laten ondervinden. Met een loopfiets over de hobbelige kasseien van Bokrijk hotsen vertelt meer over het relatieve comfort van dit vervoermiddel dan honderd woorden en beelden. Zelf een schermmasker opzetten en een floret hanteren verheldert het verhaal, gepresenteerd in de tentoonstelling En Garde. Gezellig een bolletje schieten in de uitspanning illustreert de sociale mogelijkheden van de volkssporten.