Het Groeningemuseum in Brugge mag zich een tijdje ontfermen over 57 bozzetti uit de Oostenrijkse laatbarok. Het Landesmuseum Joanneum in Graz is leverancier van werken van Maulbertsch, Kremser Schmidt en tijdgenoten. Wij bekijken wat bozzetti eigenlijk zijn en hoe zij zich verhouden tot de creatieve motor van de kunsten: de verbeelding.
Al in de vierde eeuw vóór Christus was Aristoteles van mening dat de tekenkunst deel moest uitmaken van het curriculum van elke jongeling. Hij dacht dat tekenen, of bij uitbreiding het kijken naar beeldende kunst, het onderscheid tussen goed en kwaad verscherpte. Later predikte de vijftiende- en zestiende-eeuwse renaissance in Italië de suprematie van de tekening, aangeduid als disegno. Alle kunst begon bij de tekening: oog en hand werden geoefend, waardoor het brein ontvankelijk werd voor de waarneming. Michelangelo maande in geschrifte, op deze manier, een leerling aan: "Teken Antonio, teken Antonio, teken en verdoe je tijd niet." Disegno was tezelfdertijd het in de geest vormgeven van een idee, als de praktische uitwerking van het denkproces op papier. Door ondermeer aan het tekenen een conceptueel gewicht toe te kennen, kreeg de beeldende kunst een intellectuele grond. Dit moest haar positie als mechanische kunst doen verschuiven in de richting van de zogenaamde 7 vrije kunsten uit de middeleeuwen - de taal, de meet-, reken-, en sterrenkunde en de muziek.
De getekende of geschilderde schets was behalve training ook een tussenstap in het arbeidsproces van een groot altaarstuk of van een muurschildering. De vraag, vanaf de zestiende eeuw, naar dergelijke grootschalige werken was gelieerd aan de Contrareformatie en het vorstelijk absolutisme. De meester ontwierp een verkleinde versie van het grote altaarstuk, opdat desgewenst een ploeg van assistenten de eigenlijke bestelling kon leveren. Met dergelijke gerationaliseerde arbeidsverdeling kon het atelier op volle toeren draaien. Die miniatuurversie had ook een contractuele hoedanigheid: de kunstenaar kwam met de opdrachtgever tot een vergelijk middels de schets, waarin het uitzicht van de bestelling werd vastgelegd.
