De verzamelingen leveren het materiaal voor het onderzoek in en buiten de Plantentuin. De activiteiten van de wetenschappers om de diversiteit van planten, paddenstoelen en wieren in kaart te brengen en te bestuderen, bestrijken de hele wereld, van Antarctica tot de regenwouden van Congo. Het wetenschappelijk werk start bij de correcte identificatie van de soort, of de gedetailleerde beschrijving indien het een nieuwe soort betreft. Eens soorten zijn beschreven, kunnen andere wetenschappers, en zelfs het brede publiek, deze identificeren aan de hand van gepubliceerde flora’s (nu meer en meer online). In combinatie met observatiegegevens kan vervolgens geanalyseerd worden waar soorten samen voorkomen (hotspots van diversiteit), wat het effect is van klimaatverandering of zelfs hoe een nieuwe soort ontstaat. Dit zijn essentiële inputs in het bepalen welke soorten en/of gebieden een betere bescherming nodig hebben. In die bescherming kunnen de zadenbanken van de Plantentuin een rol spelen. Tot slot kan geëvalueerd worden hoe bepaalde soorten kunnen bijdragen aan ecologische diensten voor mens en milieu, bijvoorbeeld eetbare paddenstoelen, koffievariëteiten met nieuwe aroma’s of wilde bananensoorten met resistentie tegen schimmels.
Jaarlijks bezoeken ongeveer 180.000 mensen de Plantentuin. De meesten kennen vooral de plantencollecties in de tuinen, de serres en het domein, maar er is natuurlijk veel meer. Plantentuinmedewerkers delen met passie hun kennis met het publiek. De Plantentuin ontwikkelde een hele reeks instrumenten om de kennis over planten zo efficiënt mogelijk te verspreiden en om het publiek bewust te maken van de noodzaak van plantendiversiteit en de bescherming ervan.
In 2014 startte het masterplan van de Plantentuin. In drie fasen, waarvan de laatste loopt tot 2026, werden en worden grote infrastructuurwerken uitgevoerd in zowat het hele Domein en in alle gebouwen. Zo werd het Plantenpaleis gerenoveerd en beter toegankelijk gemaakt. Er komt een nieuw serrecomplex om de onderzoeks- en bewaarcollecties in onder te brengen. Het aangrenzende dienstgebouw zal de zadenbank huisvesten. En het Herbariumgebouw krijgt een restauratie. Wat voor de bezoekers wellicht het meest in het oog springt zijn de nieuw aangelegde tuinen, de gerestaureerde Eredreef en de onthaalinfrastructuur aan beide ingangen. Zo kan de bezoeker vanaf de zomer van 2021 weer optimaal ontvangen worden in deze parel vol erfgoed.
