Musea doen terecht veel moeite om een zo breed mogelijk publiek aan te boren. Maar soms heeft het meer weg van het opleuken van de kunstgeschiedenis, ‘disneyficatie’ zo je wil.
KOENRAAD JONCKHEERE: “Ik probeer me neutraal op te stellen tegenover dergelijke fenomenen. Als onderzoeker vind ik het fascinerend om vast te stellen wat er gebeurt, eerder dan dat ik er problemen in zie. Ik ben blij dat er musea zijn die vasthouden aan tradities, maar ook dat er zijn die de sprong wagen. Ik vind wel dat het meer over inhoud mag gaan en dat sommige vernieuwing te goedkoop is. Het is niet slecht om je geschiedenis te kennen. Mijn uitgangspunt bij alles wat ik doe is: “Vroeger was men nog zo dom niet.” Het is een boutade. Als je in oude teksten duikt dan zal je, ook naar hedendaagse normen, erg innovatieve aspecten vinden. Vernieuwing in musea op oude inzichten baseren lijkt me de transhistorische brug waar iedereen nu zo naarstig naar op zoek is.”
Om welke reden dan ook, mensen willen even plaatsnemen voor de echte Mona Lisa en haar aura of het Lam Gods. Dat verandert niet.
KJ: “Dat is cruciaal. Dat komt omdat materialiteit erg belangrijk is in het leven. We beseffen het misschien niet, maar er zijn eeuwenlang discussies geweest over vorm, materie en substantie, zoals men dat noemde. Het is iets wat teruggaat op Plato, Augustinus en vele anderen. Zij hebben op duizend en een ma nieren aangetoond hoe materie een rol speelt in alles wat we percipiëren. Zodra je kunst dematerialiseert, wat je doet wanneer je beelden bekijkt op tablets of smartphones, verlies je een groot deel van wat kunst is, of beter: kan zijn.
De zestiende-eeuwse geleerde Johannes A Porta bijvoorbeeld, schreef al over een man die naar de oorlog vertrekt en die aan zijn geliefde een portretje nalaat van zichzelf. De essentie van kunst, volgens A Porta, is dat voor die vrouw het mentale beeld van haar man versmelt met het paneeltje, met het object. Zij kan die twee niet los zien van elkaar. Het is wat Walter Benjamin in de twintigste eeuw aura noemde, maar wat dus al in de zestiende eeuw, en ook vóór die tijd, bekend was als een van de fundamenten van kunst. Laat iemand het Lam Gods vastnemen en je creëert een unieke beleving, die op geen enkele manier te evenaren valt door virtual reality. De ironie is dat in belevingscentra objecten achter glas worden gezet, waardoor ze onaanraakbaar worden. Een fascinerende paradox.”
