In het PMMK te Oostende loopt de overzichtstentoonstelling Georges Vantongerloo (1886-1965). Pionier van de moderne beeldhouwkunst. Phillip Van den Bossche, directeur-conservator van het museum, belicht Variantes, een sleutelwerk van Vantongerloo.
Georges Vantongerloo, Variantes, 1939 (gv 156), olieverf op paneel, 101 x 92,2 cm
Kort na de tweede wereldoorlog schrijft Georges Vantongerloo (1886-1965) vanuit Parijs naar de Zwitserse kunstenaar Max Bill: "Als kind bezat ik enthousiasme, bewondering, nood aan ruimte 'zonder dimensies', harmonie, maar dat was in mijn binnenste, die nood was onbewust. (... ) Twee jaar geleden hield ik, ondanks de moffen, een overzichtstentoonstelling in Parijs van al mijn werk. (...) Een bezoeker sprak me aan over bepaalde naturalistische werken die ik in 1916 heb gemaakt. Ik was verplicht te antwoorden, dat ik me pas 28 jaar later bewust ben geworden van wat ik deed. Ik schilderde naar de natuur, niet het zichtbare gedeelte, maar wel wat ik voelde en niet wat een objectief ook kan zien. (...) Maar wat ik bewust weet sedert ik zogenaamd abstracte vormen gebruik, is dat ik een grote behoefte heb om het universum en alles waaruit het is opgebouwd als een ONEINDIGE uitgestrektheid te zien en niet als een begrensde geometrie. (... )"
De Belgische kunstenaar, die sedert 1927 in Parijs woont, verwijst in deze passage naar zijn tentoonstelling Georges Vantongerloo 1909-1939 - 30 années de recherche in Galerie de Berri. Het schilderij Variantes (gv156) wordt er voor de eerste keer tentoongesteld. De Duitsers bezetten Parijs en het leven is niet alleen materieel hard, er zijn ook nauwelijks mogelijkheden voor de overgebleven avant-garde kunstenaars. Vantongerloo spreekt over de tentoonstelling "als een groot moreel en artistiek succes, dat is alles en dat is niet slecht voor deze tijd." Uit zijn eigenhandig en zorgvuldig bijgehouden inventarisatie van zijn oeuvre weten we dat zijn productie tijdens de oorlogsjaren bijna stilvalt. Tussen 1942 en 1944 noteert hij twee schilderijen en één textielontwerp. Het staat in fel contrast met de nieuwe richting die hij rond 1937 inslaat. De krommen komen steeds meer naar boven en krijgen gaandeweg de overhand. De vlakverdeling valt weg en de krommen gaan als golven over het vlak slingeren. Variantes uit 1939 kan als een hoogtepunt van deze evolutie worden beschouwd.
