Kunst uit de kast - Met de queer ogen open

De selectie kunstwerken wisselt af tussen schilderkunst, beeldhouwkunst, muurschilderingen, boekverluchting, drukwerk, performance en fotografie. Onze geautomatiseerde blik wordt op de proef gesteld aan de hand van talrijke voorbeelden uit de geschiedenis, doorspekt met interessante weetjes. We lezen verhalen die door de mannelijke, witte, cis-gender kunstgeschiedenis werden toegedekt, gecensureerd of genegeerd. We kunnen een kunstwerk perfect als queer beschouwen, ook al stond de maker bijvoorbeeld niet openlijk als queer bekend. En los van de vraag of het werk al dan niet als queer is bedoeld, staat het ons vrij het wel als dusdanig te lezen. Dat maakt het alleen maar rijker. Zoals Jonas Roelens het zelf vertelt in de podcast van OKV: “Het gaat er niet om het bestaande discours te vervangen. Ik wil een extra laag toevoegen aan de verhalen die sowieso al worden verteld.”

De expo Bellezza e Bruttezza in Bozar toonde hoe schoonheidsidealen in de loop der eeuwen tranformeren. In de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten in Brussel kun je gaan kijken naar Art x Gender, een tentoonstelling over genderstereotypen in de Belgische collecties. En een tijd geleden gaf Jonas Roelens rondleidingen in het Groeningemuseum in Brugge. Daar nodigde hij de bezoeker uit om de collectie te bekijken vanuit het oogpunt van gender, seksualiteit en geaardheid. Normafwijkende thema’s, queer en lgbtqia+ zijn vandaag hot topics binnen de museummuren en zetten instellingen aan de eigen collectie kritisch te bevragen. Het boek van Dekeukeleire en Roelens kan bovendien gelden als teaser voor de grote queer tentoonstelling in het MSK in Gent, die opent in februari 2027 en mede door hen wordt gecureerd.

Om die kentering in normatieve denkpatronen teweeg te brengen, nam Roelens een partner in crime onder de arm. Die vond hij in Thijs Dekeukeleire, die zijn doctoraat schreef over het artistieke, mannelijke naakt in het Belgische fin de siècle. Aan de hand van werk van Jean Delville, Jef Lambeaux, Charles Van der Stappen en Arsène Matton belichtte Dekeukeleire de evolutie van mannelijkheid in de geschiedenis en legde een verband met queer studies. Schoonheidsidealen en hoe ze op het witte doek worden gerepresenteerd vertellen veel over de heersende normen in verschillende historische periodes. Ook de aanvaarding van fysieke intimiteit onder mannen is onderhevig aan een evolutie, die aan de kunsten uit de belle époque valt af te lezen. Dekeukeleire onderzoekt bovendien hoe ideeën van mannelijkheid verbonden zijn met racisme en kolonialisme, een noodzakelijke aanvulling die ook in Kunst uit de kast aan bod komt.

Kunst uit de kast is niet alleen een nieuw orgelpunt in de professionele trajecten van Roelens en Dekeukeleire en een logische stap in de uitdieping van de centrale thema’s in hun werk. Het boek is een geslaagde en toegankelijke toevoeging aan het maatschappelijke debat rond de herinterpretatie van kunstcollecties. Op overtuigende wijze en met zachte hand spoort het de lezer aan om opnieuw te durven kijken, bloeien, verlangen.