"Uit duinen tussen zee en hinterland, herrijst een verdwenen site van onder het zand."

Het duurt even maar aan het rond punt in Koksijde zien we ze, de aanduiding naar Ten Duinen met haar site en museum waar we ons zullen overgeven aan de mystiek en het mysterie van een vergeten beschaving.  In de ruime inkom hal eist het grote ronde volume meteen onze aandacht op. Het toont prachtige panoramische foto's en videobeelden van de site. Aan het onthaal krijgen we een brochure met wel erg beknopte uitleg over de archeologische site. De meer uitgebreide is in de maak, zo wordt ons verzekerd. De brochure zelfvind ik geslaagd m et drie witte monniken die als schimmen van uit het licht de duisternis betreden en een beknopte tekst met vragen die de nieuwsgierigheid prikkelt.
Alvorens de site te betreden, moeten we ons ticket met streepjescode scannen. Er kan maar één persoon per keer door de draaideur wat volgens mij een vlotte doorstroming tijdens een drukke dag of met een groep enigszins belemmert. De plattegrond helpt om de weg te vinden in de site die, nog in opbouw, op het eerste zicht onoverzichtelijk lijkt. Zestien genummerde stenen verwijzen naar een paragraaf met korte uitleg over wat hier uit de middeleeuwen resteert. De oostelijke vleugel met het gebouw van de monniken en het klein pand, is nog niet opgegraven. 

Was ik een middeleeuwer, dan ...

In het museum worden we uitgenodigd om de gids, waarvoor we niet moeten betalen, te volgen. In de eerste zaal staat een levensgrote viertalige ridder imposant voor een geschilderd landschap. Hij komt tot leven als we op het knopje met de letter 'N' drukken en begint enthousiast te vertellen over wat hij op kruistocht beleefd heeft. Omdat de gids ook wat te vertellen heeft, verontschuldig ik mij en voeg me terug bij de groep. Enig schuldgevoel maakt zich van mij meester als ik hoor hoe hij onverstoord blijft praten zonder dat er iemand naar hem luistert.
Centraal in deze zaal staat een ronde tafel met metalen handafdrukken. Het is wellicht de bedoeling om je hand erop te passen maar naast wat gekraak gebeurt er niets.  Ook niet als we de knopjes 'N-F-D-E' indrukken. Onder een glazen stolp liggen gebruiksvoorwerpen die men tijdens de opgravingen van de abdij heeft gevonden.
Op de grond zien we een lange bruine strook, een voorstelling van de wereld toen. De zachtgroene muren bevatten grote afbeeldingen in gelijkaardige kleur die als achtergrond dienen voor een duidelijk leesbare geschiedkundige uitleg in vier talen en kleinere reproducties van schilderijen. Het doet me denken aan een enorme bladzijde uit een mooi geïllustreerd boek. Hier en daar zien we een nis met materialen. De hele zaal wordt opgeluisterd door middeleeuwse muziek. 

Bang in het donker

Wat me het eerst opvalt als we de volgende zaal binnenkomen, is de open kast met paterkleren op kapstokken, klaar om aan te doen was het niet dat ze beveiligd zijn met een ijzerdraad. Ach, het zou toch ondraaglijk warm zijn bij deze zomertemperaturen. Jules (7j) vestigt mijn aandacht op een koperkleurig plaatje aan de muur. Dit is het eerste museum waar we plaatjes met braille aantreffen!
Boven een dubbele deur kondigt een knipperlicht het begin van de film aan. Van de gids leren we dat het om een fictiefilm van Stijn Coninx gaat, dat de deuren automatisch open en toe gaan en dat ze, eens gesloten, niet meer open kunnen. Hij zegt nog dat we na de film de zaal langs achter moeten verlaten, oppassen voor het trapje want er is al eens iemand afgevallen!
Tijdens de overigens goede film moet ik vooral Jules geruststellen dat als er iets gebeurt, de deuren heus wel open zullen gaan. Eerlijk gezegd ben ik er ook niet echt gerust in en we zijn toch opgelucht als de film gedaan is. Nu nog het trapje ...  We lopen naar een maquette onder glas. Deze werd gemaakt naar een schilderij dat in opdracht van de abt werd geschilderd met als doel de abdij indien nodig te herstellen. Het touch-screen ervoor belemmert een totaalbeeld van de maquette maar bevat wel een overvloed aan informatie. Ook hier zien we op de zacht gekleurde muren reproducties van schilderijen en vier knopjes voor een uitleg in N-F-D-E. 

Kind in de abdij

De eerste verdieping bereiken we via een trap achter glas langs de buitenkant van de voorgevel van het museum. Zo komen we in een educatieve ruimte waar we onze gids uit het oog verliezen omdat we de tentoonstelling actief willen beleven en ontdekken. Ona (6j) kan met moeite het grote, zware puzzelstuk los krijgen. Ze krijgt een lachbui als ze op het knopje naast het grijze konijn drukt.
De ruimte wordt gevuld met het geluid dat dit dier voortbrengt. De figuren op de afbeelding hebben elk hun verhaal dat ze graag vertellen als je op de bijhorende knop drukt. De wolf en de ezel maken wel erg veel lawaai, zo zal later nog blijken.   Een ronde tafel is een monnikenspel met centraal een draaiende schijfwaarop de spelregels staan. Het kastje met het nodige materiaal is op slot.   "Vijf keer juist en je wint een prijs!" Jules en Ona zetten zich enthousiast voor het touch-screen. Eerst de streepjescode scannen, het wordt een gewoonte. Ze zijn ontgoocheld want er gebeurt niets.

Een dag in het leven van een monnik

Ona kijkt geboeid naar de etmaaltafel op basis van het wateruurwerk van Villiers. In de abdij heerste zwijgplicht. Hoe de monniken met elkaar converseerden, zien we op een touch-screen voor een grote spiegel zodat we de gebarentaal van de cisterciënzers kunnen nabootsen.
Vanuit een zekere nieuwsgierigheid druk ik het woord 'vrouw' aan en zie hoe een monnik het zweet van zijn voorhoofd wrijft ... ? De uitbeeldingen van 'bier' en 'eten' vind ik toch passender. Enkele filmpjes tonen het leven van de monniken, op de muren kunnen we hierover lezen en als we op een knop drukken horen we er een monnik in het streekgebonden dialect over vertellen. Zijn stem wordt overstelpt door het gehuil van de wolf in de vorige zaal. 

Ora. Het spirituele leven in een abdij

We zetten ons in een kerkstoel en via het scherm voor mij kies ik op welbepaalde tijdstippen vastgestelde gebeden die ik door een op een douchekop gelijkende telefoon beluister. De lichtinval zorgt ervoor dat ik iedere keer moet rechtstaan om het scherm te bekijken. Enkele beelden staan van uit hun nis wezenloos voor zich uit te staren en verder staan er tafels met voorwerpen en boeken.

Een stem in het kapittel

Hier beginnen, na een druk op een knop welteverstaan, vijf monniken met elkaar te praten. Wie aan het woord is, wordt letterlijk verlicht. Luikjes op de muur tonen verschillende kapittelzalen. Als we ze open klappen, krijgen we meer informatie.
In de volgende zaal zit een monnik met een pluim in de hand voor een wit blad. Ik maak de bedenking dat het attractief zou zijn, moest hier echt iemand aan het werk zijn.  Een tegel vervangt hier de drukknop. Als we erop gaan staan, wordt er boeiend en levendig verteld met op de achtergrond het geluid van stromend water.
In de keuken zet Jules zich naast de monniken aan tafel en heft hij mee het glas. Het geheel oogt wel gezellig. Centraal staat een open haard waarin een wapperend doekje het vuur verbeeldt. Er rond tiggen vier tegels maar als we erop gaan staan, gebeurt er niets.  Onder een vierkante meter plexiglas ligt een stukje strand met schelpen. De bedoeling hiervan ontgaat me des temeer omdat een behoorlijke hoeveelheid condens het zicht belemmert.
Alle tentoongestelde voorwerpen werden ter plaatse gevonden. Verder zien we lege kasten met voedingsstoffen en we leren iets over voedselbewaring en voedselbevoorrading. 

De spelende mens in de middeleeuwen

Drie zuilen waarvan één met de afbeelding van een minnezanger en één met een naakte vrouw vertellen roddelpraatjes. Je moet er, zoals tijdens echt roddelen, dicht bij staan om hen te verstaan.
Tegen de muur hangen luikjes die verhalen over verboden liefdes tussen pastoors en ordezusters verbergen. Dit alles met op de achtergrond sacrale gezangen. 

Tussen hemel en aarde

Het touw van de klok die hier hangt, blijkt gefixeerd. Toch weerklinkt het luiden ervan. De grafsteen op de glazen bak verraadt de identiteit van het skelet op de harde zandgrond eronder.
We lopen over een glazen brug waaronder de verschillende stappen van het archeologisch bodemonderzoek waarheidsgetrouw tentoongesteld zijn. 

Terugblik

Ter Duinen beoogt een tegemoetkoming aan de volledige bezoeker zowel op cognitief (wetenschap, geschiedenis), affectief (inkomen in de leefwereld van de monnik, sfeer aanvoelen met muziek en film, geboeid luisteren naar verhalen) als psychomotorisch vlak (puzzels, spelletjes, touch-screens).
Men komt tegemoet aan de noden van blinden (braille, muziek, vertellingen) en rolstoelgebruikers (brede doorgangen, lift, aangepaste ingang).  De verschillende zalen zijn mooi aangekleed en voorzien van interactieve tentoonstellingsmethoden. Het onthaal is vriendelijk en informatief.
We komen graag nog eens terug om de verdere ontwikkeling te volgen. 

Praktische informatie

TEN DUINEN 1138  KOKSIJDE

Download hier de pdf

OKV2003.3 Abdijmuseum Tenn duinen.pdf