OKV1996.1
- De kruistocht van de Arts and Crafts in België
- Zijn er Arts and Crafts in Vlaanderen?
- Capita selecta
Arts and Crafts vandaag in Vlaanderen
Archief
Inhoud
Gustave Serrurier-Bovy, Ontwerp voor een eetkamer, 1904. Kleurplaat gepubliceerd in bijlage bij l'Art Décoratif van november 1904.
© Uitgeverij Lannoo, Chr. Bastin & J. Evrard
De kruistocht van de Arts and Crafts in België
Een kunststroming is het kind van vele vaders. Ingewikkelder wordt het wanneer moet worden vastgesteld hoe deze of gene beweging naar het buitenland werd uitgevoerd. Wat blijft er dan van de oorspronkelijke opvattingen over; waar worden ze in al hun zuiverheid overgenomen of hoe werden ze in een min of meer uitgeholde vorm doorgegeven? Wij, die de gegevens post factum kunnen analyseren, hebben het hiermee in zekere zin gemakkelijker dan de tijdgenoten; we houden ons aan de feiten en de data. Wat we echter helemaal missen is het aanvoelen van de Zeitgeist: de psychologische, emotionele of andere context die een welbepaalde impuls determineerde. Met de invloed van de uit Engeland uitzaaiende Arts and Crafts-beweging is dit overduidelijk het geval. Er bestaat ontegensprekelijk een invloed van de beweging op Belgische kunstenaars. In een niet geringe mate heeft ze zelfs de overgang naar de Art Nouveau mogelijk gemaakt, al valt het moeilijk een welomschreven filiatie te duiden. Het heeft eerder iets te maken met de verwantschap in de sfeer en idealistische affiniteiten. En juist deze vaststelling zou iemand als Ruskin dierbaarder zijn geweest dan enig wetenschappelijk syllogisme.
Enkele nuchtere vaststellingen moeten we bij het behandelen van dit onderwerp constant voor ogen houden:
Eén: de invloed van de Arts and Crafts-doctrine laat zich aan deze kant van het Kanaal pas gevoelen tientallen jaren nadat ze tot ontwikkeling kwam. Over enige invloed van belang op Belgische kunstenaars kan pas na 1885 sprake zijn. Het doorslaggevend essay van John Ruskin The Seven Lamps of Architecture dateert echter al van 1849. William Morris en enkele jongeren nemen het gedachtengoed van Ruskin over en de idee van een "kruistocht" tegen de middelmatigheid van de barbaarse tegenwoordige tijd krijgt gestalte in de jaren 1855-1860. Een volgende generatie enthousiastelingen boort weer nieuwe bronnen aan. Tijdschriften als The Hobby Horse (1884) en The Studio (1893) zijn gedroomde informatiekanalen. Walter Crane is tot na de eeuwwisseling een bevlogen propagandist in woord en daad. Maar al deze invloeden worden meestal als één grote vernieuwende stroming ervaren.
Twee: het lichtende voorbeeld kwam niet enkel uit Groot-Brittannië. De Europeanen van de tweede helft van de negentiende eeuw ontdekken Japan. Alles is nieuw en Van Gogh is lang niet de enige die Japanse prenten verzamelt. De eenvoud van het Japanse interieur lijkt nog wel erg extreem, maar de hang naar kwaliteit en het eerlijke vakmanschap laten niet onberoerd. Tussen haakjes: William Morris had een hekel aan het hele Japanse gedoe en Walter Crane zou later eveneens zijn scepsis over die al te exotische invloed laten blijken. Maar het tij was niet meer te keren.
Drie: een identieke invloed bestond aan beide oevers van het Kanaal, met een weliswaar andere oorsprong en andere historische achtergronden: de gotiek. De stijl was in Engeland nooit helemaal weggeweest. In de prille Belgische staat verwees de gotiek naar een roemrijk verleden, naar een geïdealiseerde maatschappij die de kenmerken droeg van stabiliteit, welvaart, esthetische perfectie.
